[سوره الواقعه (56) : آیات 51 تا 56]
اشاره
ثُمَّ إِنَّکُمْ أَیُّهَا اَلضّٰالُّونَ اَلْمُکَذِّبُونَ (51) لَآکِلُونَ مِنْ شَجَرٍ مِنْ زَقُّومٍ (52) فَمٰالِؤُنَ مِنْهَا اَلْبُطُونَ (53) فَشٰارِبُونَ عَلَیْهِ مِنَ اَلْحَمِیمِ (54) فَشٰارِبُونَ شُرْبَ اَلْهِیمِ (55) هٰذٰا نُزُلُهُمْ یَوْمَ اَلدِّینِ (56)
ترجمه:
51-سپس شما ای گمراهان تکذیب کننده.
52-قطعا از درخت زقوم می خورید 53-و شکمها را از آن پر می کنید 54-و روی آن از آب سوزان می نوشید 55-و همچون شترانی که مبتلا به بیماری عطش شده اند از آن می آشامید 56-این است وسیله پذیرایی از آنها در قیامت!
تفسیر:
بخش دیگری از مجازاتهای این مجرمان گمراه
این آیات هم چنان ادامه بحثهای مربوط به کیفرهای“اصحاب الشمال”است، آنها را مخاطب ساخته چنین می گوید: “سپس شما ای گمراهان تکذیب کننده”
ص: 235
(ثُمَّ إِنَّکُمْ أَیُّهَا الضّٰالُّونَ الْمُکَذِّبُونَ) .
* “از درخت”زقوم“می خورید” (لَآکِلُونَ مِنْ شَجَرٍ مِنْ زَقُّومٍ) (1) . (1) * “و شکمهای خود را از آن پر می کنید” (فَمٰالِؤُنَ مِنْهَا الْبُطُونَ) .
در آیات گذشته تنها از محیط زندگی“اصحاب الشمال”دوزخ سخن به میان آمده بود.
اما در اینجا سخن از ماکول و مشروب آنها است، که درست از این نظر نیز نقطه مقابل مقربان و اصحاب الیمین می باشند.
قابل توجه اینکه مخاطب در این آیات“گمراهان تکذیب کننده اند”، آنهایی که علاوه بر گمراهی و ضلال دارای روح عناد و لجاج در مقابل حقند و پیوسته به این کار ادامه می دهند.
“زقوم”چنان که قبلا نیز گفته ایم گیاهی است تلخ و بد بو و بد طعم، و شیره ای دارد که وقتی به بدن انسان می رسد ورم می کند، و گاه به هر نوع غذای تنفر آمیز دوزخیان گفته شده است (2) .
(2)
برای شرح بیشتر در باره“زقوم”به جلد 19 صفحه 70 ذیل آیه 62 سوره صافات، و جلد 21 ذیل آیه 43 سوره دخان مراجعه کنید) .
تعبیر به“ فَمٰالِؤُنَ مِنْهَا الْبُطُونَ “اشاره به این است که آنها نخست گرفتار حالت گرسنگی شدید می شوند به گونه ای که حریصانه از این غذای بسیار ناگوار می خورند و شکمها را پر می کنند.
* ص: 236 1- 1) “من”در”من شجر”تبعیضیه است و در“من زقوم”بیانیه. 2- 2) “مجمع البحرین”، “مفردات راغب”، “لسان العرب”و“تفسیر روح المعانی”. هنگامی که از این غذای ناگوار خوردند تشنه می شوند، اما نوشابه آنها چیست؟ قرآن در آیه بعد می گوید: “شما روی آن غذای ناگوار از آب سوزان می نوشید”! (فَشٰارِبُونَ عَلَیْهِ مِنَ الْحَمِیمِ) (1) . (1) * “و چنان حریصانه می نوشید همانند نوشیدن شترانی که به بیماری استسقا مبتلا شده اند” (فَشٰارِبُونَ شُرْبَ الْهِیمِ) .
شتری که مبتلا به این بیماری می شود آن قدر تشنه می گردد و پی در پی آب می نوشد تا هلاک شود، آری این است سرنوشت“ضالون مکذبون”در قیامت.
“حمیم”به معنی آب فوق العاده داغ و سوزان است، لذا به دوستان گرم و پر محبت“ولی حمیم”می گویند، “حمام”نیز از همین ماده مشتق شده است.
“هیم” (بر وزن میم) جمع“هاؤم” (و بعضی آن را جمع“اهیم”و“هیماء” می دانند) در اصل از“هیام” (بر وزن فرات) به معنی بیماری عطش است که به شتر عارض می شود، این تعبیر در مورد عشقهای سوزان، و عاشقان بیقرار نیز به کار می رود.
بعضی از مفسران“هیم”را به معنی زمینهای شنزار می دانند که هر قدر آب روی آن بریزند در آن فرو می رود و گویی هرگز سیراب نمی شود! * و در آخرین آیه مورد بحث بار دیگر اشاره به این طعام و نوشابه کرده، می گوید: “این است وسیله پذیرایی از آنها در روز قیامت”! (هٰذٰا نُزُلُهُمْ یَوْمَ الدِّینِ) . ص: 237 1- 1) قابل توجه اینکه در آیه قبل ضمیر مؤنث (منها) به“ شَجَرٍ مِنْ زَقُّومٍ “باز می گردد و در این آیه ضمیر مذکر (علیه) چرا که”شجر”هم به معنی مذکر و هم مؤنث به کار می رود و همچنین ثمر (مجمع البیان ذیل آیه مورد بحث) . و این در حالی است که“اصحاب الیمین در سایه های بسیار لطیف و پر طراوت آرمیده اند، و از بهترین میوه ها و چشمه های آب گوارا، و شراب طهور، می نوشند و سرمست از عشق خدا هستند، “ببین تفاوت ره از کجاست تا به کجا”؟! واژه”نزل“چنان که قبلا گفته ایم به معنی وسیله ای است که با آن از میهمان عزیزی پذیرایی می کنند، و گاه به اولین طعام یا نوشیدنی که برای میهمان می آورند اطلاق می شود، بدیهی است دوزخیان نه میهمانند، و نه زقوم و حمیم وسیله پذیرایی محسوب می شود، بلکه این یک نوع طعنه بر آنها است تا حساب کنند وقتی پذیرایی آنها چنین باشد وای به حال مجازات و کیفر آنان! *
ص: 238