[سوره هود (11) : آیه 44]
اشاره
وَ قِیلَ یٰا أَرْضُ اِبْلَعِی مٰاءَکِ وَ یٰا سَمٰاءُ أَقْلِعِی وَ غِیضَ اَلْمٰاءُ وَ قُضِیَ اَلْأَمْرُ وَ اِسْتَوَتْ عَلَی اَلْجُودِیِّ وَ قِیلَ بُعْداً لِلْقَوْمِ اَلظّٰالِمِینَ (44)
ترجمه:
44-و گفته شد ای زمین آبت را فرو بر، و ای آسمان خودداری کن، و آب فرو نشست و کار پایان یافت، و (کشتی) بر (دامنه کوه) جودی پهلو گرفت و (در این هنگام) گفته شد: دور باد قوم ستمگر!
تفسیر:
اشاره
پایان یک ماجرا.
همانگونه که در آیات گذشته بطور اجمال و سر بسته خواندیم، سرانجام امواج خروشان آب همه جا را فرا گرفت، آب بالا و بالاتر آمد، گنهکاران بی خبر به گمان اینکه یک طوفان عادی است به نقاط مرتفع و برآمدگیها و کوه های زمین پناه بردند، اما آب از آن هم گذشت و همه جا در زیر آب پنهان شد، اجسام بی جان طغیانگران، و باقیمانده خانه ها و وسائل زندگانیشان در لابلای کفها روی آب به چشم می خورد! نوح زمام کشتی را به دست خدا سپرده، امواج کشتی را به هر سو می برد در روایات آمده است که شش ماه تمام (از آغاز ماه رجب تا پایان ماه ذی الحجه و به روایتی از دهم ماه رجب تا روز عاشورا) این کشتی سرگردان بود (1) و نقاط
(1)
ص: 109
1- 1) تفسیر قرطبی جلد 5 صفحه 3269-ابو الفتوح رازی جلد 6 صفحه 278- مجمع البیان جلد 5 صفحه 164 و طبری جلد 12 صفحه 29.
مختلفی و حتی طبق پاره ای از روایات سر زمین مکه و اطراف خانه کعبه را سیر کرد.
سرانجام فرمان پایان مجازات و بازگشت زمین به حالت عادی صادر شد.
آیه فوق چگونگی این فرمان و جزئیات و نتیجه آن را در عبارات بسیار کوتاه و مختصر و در عین حال فوق العاده رسا و زیبا در ضمن شش جمله بیان می کند و می گوید: “به زمین دستور داده شد، ای زمین آبت را در کام فرو بر”! (وَ قِیلَ یٰا أَرْضُ ابْلَعِی مٰاءَکِ) .
“و به آسمان دستور داده شد ای آسمان دست نگهدار” (وَ یٰا سَمٰاءُ أَقْلِعِی) “و آب فرو نشست” (وَ غِیضَ الْمٰاءُ) .
“و کار پایان یافت” (وَ قُضِیَ الْأَمْرُ) .
“و کشتی بر دامنه کوه جودی پهلو گرفت” (وَ اسْتَوَتْ عَلَی الْجُودِیِّ) “در این هنگام گفته شد: دور باد قوم ستمگر”! (وَ قِیلَ بُعْداً لِلْقَوْمِ الظّٰالِمِینَ) .
تعبیرات آیه فوق بقدری رسا و دلنشین است و در عین کوتاهی گویا و زنده، و با تمام زیبایی آن قدر تکان دهنده و کوبنده است که به گفته جمعی از دانشمندان عرب این آیه“فصیحترین و بلیغترین”آیات قرآن محسوب می شود، هر چند همه آیات قرآن در سر حد اعجاز از فصاحت و بلاغت است.
شاهد گویای این سخن همان است که در روایات و تواریخ اسلامی می خوانیم که گروهی از کفار قریش، به مبارزه با قرآن برخاستند و تصمیم گرفتند آیاتی همچون آیات قرآن ابداع کنند، علاقمندانشان برای مدت چهل روز بهترین غذاها و مشروبات مورد علاقه آنان بر ایشان تدارک دیدند، مغز گندم خالص، گوشت گوسفند و شراب کهنه!تا با خیال راحت به ترکیب جمله هایی همانند قرآن بپردازند!.
ص: 110
اما هنگامی که به آیه فوق رسیدند، چنان آنها را تکان داد که بعضی به بعض دیگر نگاه کردند و گفتند این سخنی است که هیچ کلامی شبیه آن نیست، و اصولا شباهت به کلام مخلوقین ندارد، این را گفتند و از تصمیم خود منصرف شدند و مایوسانه پراکنده گشتند (1) .
(1)
“جودی”کجا است؟
بسیاری از مفسران گفته اند جودی که محل پهلو گرفتن کشتی نوح در آیه فوق معرفی شده کوه معروفی است در نزدیکی موصل (2) بعضی دیگر از مفسرین آن را کوهی در حدود شام و یا نزدیک“آمد”و یا در شمال عراق دانسته اند.
(2)
در کتاب مفردات راغب آن را کوهی در میان موصل و الجزیره (نام منطقه ای است در شمال عراق و آن غیر از الجزائر و الجزیره معروف امروز است) بعید نیست که همه اینها به یک معنی باز گردد زیرا“موصل”و“آمد”و“جزیره”همه جزء مناطق شمالی عراق و نزدیک شام می باشند.
بعضی دیگر از مفسران احتمال داده اند که منظور از جودی هر کوه و زمین محکمی است، یعنی کشتی نوح بر یک زمین محکم که برای پیاده شدن سرنشینانش آماده بود پهلو گرفت، ولی مشهور و معروف همان معنی اول است.
در کتاب“اعلام قرآن”در باره کوه جودی تحقیق و تتبعی شده است که در ذیل می آوریم:
“جودی نام کوهی است که کشتی نوح بر فراز آن به خاک نشسته و نام آن در
ص: 111
1- 1) مجمع البیان جلد 5 صفحه 165-روح المعانی جلد 12 صفحه 57.
2- 2) مجمع البیان و روح المعانی و قرطبی ذیل آیه مورد فوق.
سوره هود آیه 44 که قریب المضمون با مندرجات تورات است ذکر شده است…
نسبت به محل کوه جودی سه قول اظهار شده است:
1-بنا بر قول اصفهانی، کوه جودی در عربستان است و یکی از دو کوهی است که در قلمرو قبیله”طی“واقعست.
2-کوه جودی سلسله کار دین است که در شمال شرقی جزیره”ابن عمر“در مشرق دجله، نزدیک به موصل، واقع است، و اکراد آن را به لهجه خود”کاردو“و یونانیان جوردی و اعراب آن را جودی خوانده اند.
در ترگوم یعنی ترجمه کلدانی تورات، و همچنین در ترجمه سریانی تورات، محل به خاک نشستن کشتی نوح، قلعه کوه اکراد”کاردین“معین شده است.
جغرافیون عرب نیز جودی مذکور در قرآن را بر این کوه منطبق کرده اند و گفته اند که تخته پاره های کشتی نوح در قله این کوه تا زمان بنی عباس باقی بوده است و مشرکین آن را زیارت میکرده اند.
در داستانهای بابلی داستانی شبیه به داستان توفان نوح موجود است، به علاوه می توان احتمال داد که دجله طغیان کرده باشد و مردم آن حدود دچار طوفان شده باشند.
در کوه جودی کتیبه های آشوری موسوم به کتیبه های”میسر“موجود است و در این کتیبه ها نام”ارارتو“دیده شده است.
3-در ترجمه فعلی تورات محل به خاک نشستن کشتی نوح کوهای آرارات تعیین شده و آن کوه ماسیس واقع در ارمنستان است.
نویسنده قاموس کتاب مقدس معنی اولیه را”ملعون“ضبط کرده و گفته است:
بنا بر روایات، کشتی نوح بر فراز این کوه به خاک نشست، و آن را عربها”جودی“ می نامند، و ایرانیان کوه نوح و ترکان آن را”کرداغ“به معنی کوه سراشیب می خوانند و در نزدیکی ارس واقع است.
ص: 112
تا قرن پنجم ارامنه در ارمنستان کوهی به نام جودی نمی شناختند، و از آن قرن شاید بر اثر اشتباه مترجمین تورات که کوه”اکراد“را کوه آرارات ترجمه کرده اند برای علماء ارمنی چنین تصوری پیدا شده است.
شاید مجوز این تصور آن بوده است که آشوریان بر کوه های شمال و جنوب دریاچه”وان“نام آرارات یا آرارتو، میداده اند.
می گویند که حضرت نوح بر فراز کوه جودی پس از فرو نشستن توفان، مسجدی ساخت و ارامنه هم می گویند که در پای کوه جادی قریه”ثمانین“یا”ثمان“ نخستین محلی بوده که همراهان نوح بدان فرود آمده اند (1) .
(1)
ص: 113
1- 1) اعلام قرآن خزائلی صفحه 281.