[سوره النور (24) : آیه 26]
اشاره
اَلْخَبِیثٰاتُ لِلْخَبِیثِینَ وَ اَلْخَبِیثُونَ لِلْخَبِیثٰاتِ وَ اَلطَّیِّبٰاتُ لِلطَّیِّبِینَ وَ اَلطَّیِّبُونَ لِلطَّیِّبٰاتِ أُولٰئِکَ مُبَرَّؤُنَ مِمّٰا یَقُولُونَ لَهُمْ مَغْفِرَهٌ وَ رِزْقٌ کَرِیمٌ (26)
ترجمه:
26-زنان خبیث و ناپاک از آن مردان خبیث و ناپاکند!و مردان ناپاک نیز تعلق به زنان ناپاک دارند، اینان از نسبتهای ناروایی که به آنها داده می شود مبرا هستند، و برای آنها آمرزش (الهی) و روزی پر ارزش است.
تفسیر:
نوریان مر نوریان را طالبند!…
آیه فوق در حقیقت تعقیب و تاکیدی بر آیات افک و آیات قبل از آن است و بیان یک سنت طبیعی در جهان آفرینش می باشد که تشریع نیز با آن هماهنگ است.
می فرماید: “زنان خبیث و ناپاک از آن مردان خبیث و ناپاکند، همانگونه که مردان ناپاک، تعلق به زنان ناپاک دارند” (اَلْخَبِیثٰاتُ لِلْخَبِیثِینَ وَ الْخَبِیثُونَ لِلْخَبِیثٰاتِ) .
و در نقطه مقابل نیز“زنان طیب و پاک به مردان طیب و پاک تعلق دارند، و مردان پاک و طیب از آن زنان پاک و طیبند” (وَ الطَّیِّبٰاتُ لِلطَّیِّبِینَ وَ الطَّیِّبُونَ لِلطَّیِّبٰاتِ) .
و در پایان آیه به گروه اخیر یعنی مردان و زنان پاکدامن اشاره کرده می گوید: “آنها از نسبتهای نادرستی که به آنان داده می شود مبرا هستند” (أُولٰئِکَ مُبَرَّؤُنَ مِمّٰا یَقُولُونَ) .
ص: 421
و به همین دلیل“آمرزش و مغفرت الهی و همچنین روزی پر ارزش در انتظار آنها است” (لَهُمْ مَغْفِرَهٌ وَ رِزْقٌ کَرِیمٌ) .
* نکته ها: اشاره 1-“خبیثات”و“خبیثون”کیانند؟ در اینکه منظور از“خبیثات”و“خبیثین”و همچنین“طیبات” و“طیبین”در آیه مورد بحث کیست؟ مفسران بیانات مختلفی دارند: 1-گاه گفته شده منظور سخنان ناپاک و تهمت و افترا و دروغ است که تعلق به افراد آلوده دارد و به عکس سخنان پاک از آن مردان پاک و با تقوا است، و“از کوزه همان برون تراود که در او است”. 2-گاه گفته می شود“خبیثات”به معنی“سیئات”و مطلق اعمال بد و کارهای ناپسند است که برنامه مردان ناپاک است و به عکس“حسنات”تعلق به پاکان دارد. 3-“خبیثات”و“خبیثون”اشاره به زنان و مردان آلوده دامان است، به عکس“طیبات”و“طیبون”که به زنان و مردان پاکدامن اشاره می کند و ظاهرا منظور از آیه همین است، زیرا قرائنی در دست است که معنی اخیر را تایید می کند: الف-این آیات به دنبال آیات افک و همچنین آیه اَلزّٰانِی لاٰ یَنْکِحُ إِلاّٰ زٰانِیَهً أَوْ مُشْرِکَهً وَ الزّٰانِیَهُ لاٰ یَنْکِحُهٰا إِلاّٰ زٰانٍ أَوْ مُشْرِکٌ وَ حُرِّمَ ذٰلِکَ عَلَی الْمُؤْمِنِینَ آمده و این تفسیر هماهنگ با مفهوم آن آیات است. ب-جمله أُولٰئِکَ مُبَرَّؤُنَ مِمّٰا یَقُولُونَ: “آنها (زنان و مردان پاکدامن) از نسبتهای ناروایی که به آنان داده می شود منزه و پاکند”قرینه دیگری بر این تفسیر می باشد. ص: 422 ج-اصولا قرینه مقابله خود نشانه این است که منظور از خبیثات جمع مؤنث حقیقی است و اشاره به زنان ناپاک است در مقابل“خبیثون”که جمع مذکر حقیقی است. د-از همه اینها گذشته در حدیثی از امام باقر ع و امام صادق ع نقل شده که“این آیه همانند” اَلزّٰانِی لاٰ یَنْکِحُ إِلاّٰ زٰانِیَهً أَوْ مُشْرِکَهً “می باشد، زیرا گروهی بودند که تصمیم گرفتند با زنان آلوده ازدواج کنند، خداوند آنها را از این کار نهی کرد، و این عمل را ناپسند شمرد” (1) ه-در روایات کتاب نکاح نیز می خوانیم که یاران امامان، گاه سؤال از ازدواج با زنان“خبیثه”می کردند که با جواب منفی روبرو می شدند، این خود نشان می دهد که“خبیثه”اشاره به زنان ناپاک است نه“سخنان”و نه“اعمال” ناپاک (2) . (1) (2) سؤال دیگر اینکه آیا منظور از خبیث بودن این دسته از مردان و زنان یا طیب بودن آنها همان جنبه های عفت و ناموسی است، یا هر گونه ناپاکی فکری و عملی و زبانی را شامل می شود. اگر سیاق آیات و روایاتی را که در تفسیر آن آمده در نظر بگیریم محدود بودن مفهوم آیه به معنی اول صحیحتر به نظر می رسد، در حالی که از بعضی از روایات استفاده می شود که خبیث و طیب در اینجا معنی وسیعی دارد و مفهوم آن منحصر به آلودگی و پاکی جنسی نیست روی این نظر بعید به نظر نمی رسد که مفهوم نخستین آیه همان معنی خاص باشد ولی از نظر ملاک و فلسفه و علت قابل تعمیم و گسترش است. ص: 423 1- 1) مجمع البیان ذیل آیات مورد بحث. 2- 2) وسائل الشیعه جلد 14 صفحه 337 باب 14 از ابواب ما یحرم بالمصاهره و نحوها. و به تعبیر دیگر آیه فوق در واقع بیان گرایش سنخیت است هر چند با توجه به موضوع بحث سنخیت در پاکی و آلودگی جنسی را می گوید (دقت کنید) . *
2-آیا این یک حکم تکوینی است یا تشریعی-
بدون شک قانون “نوریان مر نوریان را طالبند”و“ناریان مر ناریان را جاذبند”و ضرب المثل معروف“کند همجنس با همجنس پرواز”و همچنین ضرب المثلی که در عربی معروف است: “السنخیه عله الانضمام”همه اشاره به یک سنت تکوینی است که“ذره ذره موجوداتی را که در ارض و سما است در بر می گیرد که جنس خود را همچو کاه و کهرباء جذب می کنند”.
به هر حال همه جا همنوعان سراغ همنوعان می روند و هر گروه و هر دسته ای با هم سنخان خود گرم و صمیمی اند.
اما این واقعیت مانع از آن نخواهد بود که آیه بالا همانند آیه“ اَلزّٰانِیَهُ لاٰ یَنْکِحُهٰا إِلاّٰ زٰانٍ أَوْ مُشْرِکٌ “اشاره به یک حکم شرعی باشد که ازدواج با زنان آلوده حد اقل در مواردی که مشهور و معروف به عمل منافی عفتند ممنوع است.
مگر همه احکام تشریعی ریشه تکوینی ندارد؟ مگر سنتهای الهی در تشریع و تکوین هماهنگ نیستند؟ (برای توضیح بیشتر به شرحی که ذیل آیه مزبور ذکر کردیم مراجعه فرمائید) .
* 3-پاسخ به یک سؤال در اینجا سؤالی مطرح است و آن اینکه در طول تاریخ یا در محیط زندگی خود گاه مواردی را می بینیم که با این قانون هماهنگ نیست، به عنوان مثال در خود قرآن آمده است که همسر نوح و همسر لوط زنان بدی بودند و به آنها خیانت کردند (سوره تحریم آیه 10) و در مقابل، همسر فرعون از زنان با ایمان ص: 424 و پاکدامنی بود که گرفتار چنگال آن طاغوت بی ایمان گشته بود (سوره تحریم آیه 11) . در مورد پیشوایان بزرگ اسلام نیز کم و بیش نمونه هایی از این قبیل دیده شده است که تاریخ اسلام گواه آن می باشد. در پاسخ علاوه بر اینکه هر قانون کلی استثناهایی دارد باید به دو نکته توجه داشت: 1-در تفسیر آیه گفتیم که منظور اصلی از”خباثت”همان آلودگی به اعمال منافی عفت است و“طیب”بودن نقطه مقابل آن می باشد، به این ترتیب پاسخ سؤال روشن می شود، زیرا هیچیک از همسران پیامبران و امامان به طور قطع انحراف و آلودگی جنسی نداشتند، و منظور از خیانت در داستان نوح و لوط جاسوسی کردن به نفع کفار است نه خیانت ناموسی. اصولا این عیب از عیوب تنفر آمیز محسوب می شود و می دانیم محیط زندگی شخصی پیامبران باید از اوصافی که موجب نفرت مردم است پاک باشد تا هدف نبوت که جذب مردم به آئین خدا است عقیم نماند. 2-از این گذشته همسران پیامبران و امامان در آغاز کار حتی کافر و بی ایمان هم نبودند و گاه بعد از نبوت به گمراهی کشیده می شدند که مسلما آنها نیز روابط خود را مانند سابق با آنها ادامه نمی دادند، همانگونه که همسر فرعون در آغاز که با فرعون ازدواج کرد به موسی ایمان نیاورده بود، اصولا موسی هنوز متولد نشده بود، بعدا که موسی مبعوث شد ایمان آورد و چاره ای جز ادامه زندگی توام با مبارزه نداشت مبارزه ای که سرانجامش شهادت این زن با ایمان بود. *
ص: 425