[سوره النساء (4) : آیه 147]
اشاره
مٰا یَفْعَلُ اَللّٰهُ بِعَذٰابِکُمْ إِنْ شَکَرْتُمْ وَ آمَنْتُمْ وَ کٰانَ اَللّٰهُ شٰاکِراً عَلِیماً (147)
ترجمه:
147-خدا چه نیازی به مجازات شما دارد اگر شکرگزاری کنید (و نعمتها را بجا مصرف نمائید) و ایمان آورید، خدا شکرگزار و آگاه است (اعمال و نیات آنها را می داند و به آنچه نیک است پاداش نیک می دهد) .
تفسیر:
مجازاتهای خدا انتقامی نیست
در تعقیب آیات گذشته که مجازات شدید کافران و منافقان در آن منعکس بود، در این آیه به یک“واقعیت مهم”اشاره میشود و آن اینکه مجازاتهای دردناک الهی نه بخاطر آن است که خداوند بخواهد از بندگان عاصی“انتقام”بگیرد و یا“قدرت نمایی”کند، و یا زیانی که از رهگذر عصیان آنها بدو رسیده است“جبران”نماید، زیرا همه اینها لازمه نقائص و کمبودها است که ذات پاک خدا از آنها مبرا است، بلکه این مجازاتها همگی بازتابها و نتایج سوء اعمال و عقائد خود انسانها است و لذا میفرماید: “خدا چه نیازی به مجازات شما دارد اگر شما شکرگزاری کنید و ایمان بیاورید”؟ (مٰا یَفْعَلُ اللّٰهُ بِعَذٰابِکُمْ إِنْ شَکَرْتُمْ وَ آمَنْتُمْ) .
با توجه به اینکه حقیقت“شکر”به کار بردن هر نعمتی است در راهی که برای آن آفریده شده، روشن می شود که منظور از جمله بالا این است:
اگر شما ایمان و عمل صالحی داشته باشید و مواهب الهی را در مورد شایسته
ص: 182
بکار گیرید و از آن سوء استفاده نکنید، بدون شک کمترین مجازاتی دامن شما را نخواهد گرفت.
و برای تاکید این موضوع اضافه می کند: “خداوند هم از اعمال و نیات شما آگاه است و هم در برابر اعمال نیک شما شاکر و پاداش دهنده است”.
(وَ کٰانَ اللّٰهُ شٰاکِراً عَلِیماً) .
در آیه فوق موضوع“شکرگزاری”مقدم بر“ایمان”داشته شده است و این به خاطر آن است که تا انسان نعمتها و مواهب او را نشناسد و به مقام شکرگزاری نرسد، نمیتواند خود او را بشناسد چه اینکه نعمتهای او وسیله ای هستند برای شناسایی-در کتب عقائد اسلامی نیز در بحث لزوم شناسایی خدا (وجوب معرفه اللّٰه) جمعی از محققان از طریق“وجوب شکر منعم”استدلال میکنند و مساله وجوب فطری شکرگزاری را در برابر“نعمت بخش”طریقی برای لزوم شناسایی او قرار میدهند (دقت کنید) .