[سوره النساء (4) : آیه 10]
اشاره
إِنَّ اَلَّذِینَ یَأْکُلُونَ أَمْوٰالَ اَلْیَتٰامیٰ ظُلْماً إِنَّمٰا یَأْکُلُونَ فِی بُطُونِهِمْ نٰاراً وَ سَیَصْلَوْنَ سَعِیراً (10)
ترجمه:
10-کسانی که اموال یتیمان را از روی ظلم و ستم می خورند، تنها آتش می خورند و به زودی به آتش سوزانی می سوزند.
تفسیر:
چهره باطنی اعمال ما
إِنَّ الَّذِینَ یَأْکُلُونَ أَمْوٰالَ الْیَتٰامیٰ ظُلْماً إِنَّمٰا یَأْکُلُونَ فِی بُطُونِهِمْ نٰاراً
در آغاز سوره گفتیم که آیات این سوره به منظور پی ریزی یک اجتماع سالم نازل شده، و به همین دلیل قبلا رسوبات دوران جاهلیت و خلافکاریهای آن زمان را که در دل بعضی از تازه مسلمان ها وجود داشت از میان میبرد تا زمینه برای یک اجتماع سالم فراهم آورد.
و چه عمل زشتی بدتر از خوردن مال یتیمان است و لذا در آغاز این سوره، تعبیرات شدیدی پیرامون تصرف های ناروا در اموال یتیمان دیده میشود که صریحترین آنها آیه فوق است.
این آیه می گوید: “کسانی که اموال یتیمان را به ناحق تصرف میکنند در حقیقت آتش خورده اند”.
نظیر این تعبیر در سراسر قرآن مجید، تنها در یک مورد دیگر دیده میشود
ص: 280
و آن در باره کسانی است که با کتمان حقایق و تحریف آیات الهی، منافعی به- دست می آورند که در باره آنها نیز می فرماید: “ إِنَّ الَّذِینَ یَکْتُمُونَ مٰا أَنْزَلَ اللّٰهُ مِنَ الْکِتٰابِ وَ یَشْتَرُونَ بِهِ ثَمَناً قَلِیلاً أُولٰئِکَ مٰا یَأْکُلُونَ فِی بُطُونِهِمْ إِلاَّ النّٰارَ ”: “کسانی که آیات خدا را کتمان می کنند و به وسیله آن درآمد ناچیزی فراهم می نمایند آنها جز آتش چیزی نمی خورند” (بقره-174) .
و سیصلون سعیرا “سیصلی”در اصل از ماده“صلی” (بر وزن درد) به معنی داخل شدن در آتش و سوختن است و“سعیر”به معنی آتش شعله ور است.
در این جمله، قرآن می گوید: علاوه بر اینکه آنها در همین جهان در واقع آتش میخورند، بزودی در جهان دیگر داخل در آتش برافروخته ای میشوند که آنها را بشدت میسوزاند.
از این آیه استفاده میشود که اعمال ما علاوه بر چهره ظاهری خود، یک چهره واقعی نیز دارد که در این جهان از نظر ما پنهان است، اما این چهره های درونی، در جهان دیگر ظاهر میشوند و مسئله تجسم اعمال را تشکیل میدهند.
قرآن در این آیه می گوید: “آنها که مال یتیم می خورند گرچه چهره ظاهری عملشان بهره گیری از غذاهای لذیذ و رنگین است، اما چهره واقعی این غذاها آتش سوزان است، و همین چهره است که در قیامت آشکار میشود.
چهره واقعی عمل همیشه تناسب خاصی با کیفیت ظاهری این عمل دارد، همان گونه که خوردن مال یتیم و غصب حقوق او، قلب او را می سوزاند و روح او را آزار می دهد چهره واقعی این عمل آتش سوزان است.
توجه به این موضوع (چهره های واقعی اعمال) برای کسانی که ایمان به- این حقایق دارند بهترین مانع از انجام کارهای خلاف است، آیا کسی پیدا میشود که با دست خود پاره های آتش را برداشته و در میان دهان بگذارد و ببلعد؟ همچنین افراد با ایمان ممکن نیست مال یتیم را به ناحق بخورند و اگر می بینیم مردان
ص: 281
خدا حتی فکر معصیت به خود راه نمیداند یک دلیل آن، همین بوده که آنها بر اثر قدرت علم و ایمان و پرورشهای اخلاقی چهره های واقعی اعمال را می دیدند و هرگز فکر انجام کار بد را نمی کردند.
یک کودک نادان و بی اطلاع ممکن است مجذوب جلوه زیبای یک شعله آتش سوزان شود و دست در آن فرو برد، اما یک انسان فهمیده که سوزندگی آتش را بارها آزموده است کجا ممکن است حتی چنین خیالی بکند؟ احادیث و روایات در نکوهش تجاوز به اموال یتیمان بسیار زیاد و تکان دهنده است و حتی کمترین تعدی به اموال یتیمان مشمول این حکم معرفی شده:
در حدیثی از امام باقر یا امام صادق ع نقل شده که کسی سؤال کرد این مجازات آتش در باره چه مقدار از غصب مال یتیم است؟ فرمود: “در برابر دو درهم!” (1)
(1)
ص: 282
1- 1) -تفسیر برهان ذیل آیه شریفه