(53) سوره النجم این سوره در مکه نازل شده و 62 آیه دارد
اشاره
ص: 471
ص: 472
محتوای سوره النجم
این سوره به گفته بعضی نخستین سوره ای است که پیامبر ص بعد از علنی کردن دعوت خود آن را آشکارا و با صدای بلند در حرم مکه تلاوت کرد، و مشرکان به آن گوش دادند، و همه مؤمنان آن روز و حتی مشرکان سجده کردند! (1) .
(1)
این سوره به عقیده بعضی از مفسران در ماه مبارک رمضان سال پنجم بعثت نازل گردید (2) .
(2)
بعضی گفته اند این سوره نخستین سوره ای است که آیه سجده واجب در آن نازل گردیده (3) ولی با توجه به اینکه طبق نقل معروف سوره“اقرأ”قبل از آن نازل شده و در پایان آن آیه سجده است این نقل بعید به نظر می رسد.
(3)
به هر حال این سوره به خاطر“مکی”بودنش بحثهایی از اصول اعتقادی مخصوصا“نبوت”و“معاد”دارد، و با تهدیدهای کوبنده و انذارهای مکرر به بیداری کفار می پردازد.
محتوای این سوره را در هفت بخش می توان خلاصه کرد:
1-در آغاز سوره بعد از سوگند پر معنایی، از حقیقت وحی سخن می گوید و تماس مستقیم پیامبر ص را با پیک وحی“جبرئیل”روشن می سازد، و ساحت مقدس پیامبر ص را از اینکه چیزی جز وحی الهی بگوید مبرا می کند.
ص: 473
1- 1) “تفسیر روح البیان”جلد 9 صفحه 208.
2- 2) “همان مدرک”.
3- 3) “تفسیر مراغی”جلد 27 صفحه 41.
2-در بخش دیگری از این سوره از معراج پیامبر سخن گفته، و گوشه هایی از آن را با عباراتی کوتاه و پر معنی مجسم می کند که آن نیز رابطه مستقیمی با وحی دارد.
3-سپس به خرافات مشرکان در زمینه بتها، و عبادت فرشتگان، و امور دیگری که جز از روی هوا و هوس نبود، پرداخته و آنها را سخت در این رابطه نکوهش می کند، و از پرستش آنها بر حذر می دارد، و با منطقی نیرومند این معنی را اثبات می نماید.
4-در بخش دیگری راه توبه را به روی این منحرفین و عموم گنهکاران باز می کند، و آنها را به“مغفرت واسعه”حق نوید می دهد، و تاکید می کند که هر کس مسئول اعمال خویش است و هیچکس بار گناه دیگری را بر دوش نمی کشد.
5-برای تکمیل این اهداف در بخش دیگری از این سوره گوشه هایی از مساله“معاد”را منعکس می سازد، و دلیل روشنی برای این مساله از آنچه در نشاه دنیا وجود دارد اقامه می کند.
6-مطابق معمول اشاراتی به سرنوشت دردناک اقوام پیشین که در طریق دشمنی با حق پافشاری و لجاج و عناد داشتند، (همچون اقوام عاد و ثمود و نوح و لوط) می کند تا غافلان بیخبر را از این طریق بیدار سازد.
7-و سرانجام سوره را با امر به سجده و عبادت برای پروردگار پایان می بخشد.
از امتیازات این سوره آیات کوتاه و آهنگ خاص این آیات است، که به مفاهیم آن نفوذ عمیقی می دهد، و قلب و روح خفتگان را بیدار کرده، همراه خود به آسمانها می برد.
ضمنا نامگذاری این سوره به“النجم”به خاطر نخستین آیه این سوره است.
ص: 474
فضیلت تلاوت این سوره
در روایات فضائل مهمی برای تلاوت این سوره بیان شده است: در حدیثی از رسول اللّٰه ص می خوانیم: من قرأ سوره النجم اعطی من الاجر عشر حسنات، بعدد من صدق بمحمد (ص) و من جحد به: “هر کس سوره”النجم“را بخواند خداوند به عدد هر یک از کسانی که به پیامبر ایمان آوردند و کسانی که او را انکار کردند ده حسنه به او عطا می کند” 1. و در حدیثی از امام صادق جعفر بن محمد ع می خوانیم: من کان یدمن قراءه“و النجم”فی کل یوم، او فی کل لیله، عاش محمودا بین الناس، و کان مغفورا له و کان محببا بین الناس: “کسی که پیوسته سوره”النجم“را در هر روز یا در هر شب تلاوت کند در میان مردم فردی شایسته شناخته می شود، خداوند او را می آمرزد، و محبوبیت در میان مردم به دست می آورد” 2. مسلما چنین پاداشهای عظیمی از آن کسانی است که تلاوت این سوره را وسیله ای برای اندیشیدن، و سپس عمل، قرار دهند، و تعلیمات مختلف این سوره در زندگی آنها پرتوافکن شود. ***
ص: 475