(70) سوره معارج این سوره در مکه نازل شده و دارای 44 آیه است
اشاره
ص: 2
محتوای سوره معارج
معروف در میان مفسران این است که سوره“معارج”از سوره های مکی است، و بر اساس“فهرست ابن ندیم”و“کتاب نظم الدرر”، و“تناسق الآیات و السور”مطابق نقل“تاریخ القرآن”ابو عبد اللّٰه زنجانی این سوره هفتاد و هفتمین سوره ای است که در مکه نازل شده است.
ولی این مانع از آن نخواهد بود که بعضی از آیات آن در مدینه نازل شده باشد، و این منحصر به سوره“معارج”نیست، در بسیاری از سوره های قرآن که مکی است آیه یا آیاتی وجود دارد که در مدینه نازل شده، و به عکس بعضی از سوره های مدنی آیات مکی دارد.
نمونه های زیادی از این موضوع را“علامه امینی”در“الغدیر”آورده است. (1)
(1)
دلیل بر اینکه آیات آغاز این سوره در مدینه نازل شده روایات زیادی است که در تفسیر این آیات به خواست خدا خواهد آمد.
به هر حال ویژگیهای سوره های مکی مانند بحث پیرامون اصول دین مخصوصا معاد و انذار مشرکان و مخالفان در این سوره کاملا نمایان است، و رویهمرفته این سوره دارای چهار بخش است:
بخش اول از عذاب سریع کسی سخن می گوید که بعضی از گفته های پیامبر ص را انکار کرد، و گفت اگر این سخن حق است عذابی بر من نازل
ص: 3
1- 1) الغدیر جلد 1 صفحه 255 تا 257.
شود و نازل شد (آیه 1 تا 3) بخش دوم بسیاری از خصوصیات قیامت و مقدمات آن و حالات کفار در آن روز آمده است. (آیات 4 تا 18) .
بخش سوم این سوره بیانگر قسمتهایی از صفات انسانهای نیک و بد است که او را بهشتی یا دوزخی می کند (آیات 19 تا 34) .
بخش چهارم شامل انذارهایی است نسبت به مشرکان و منکران، و بار دیگر به مساله رستاخیز بر می گردد و سوره را پایان می دهد.
***
فضیلت تلاوت این سوره
در حدیثی از پیغمبر ص می خوانیم: من قرأ“سال سائل”اعطاه اللّٰه ثواب اَلَّذِینَ هُمْ لِأَمٰانٰاتِهِمْ وَ عَهْدِهِمْ رٰاعُونَ وَ الَّذِینَ هُمْ عَلیٰ صَلَوٰاتِهِمْ یُحٰافِظُونَ: “کسی که سوره”سال سائل“را بخواند خداوند ثواب کسانی را به او می دهد که امانات و عهد و پیمان خود را حفظ می کنند و کسانی که مواظب و مراقب نمازهای خویشند” 1. حدیث دیگری از امام باقر ع آمده است: من أدمن قراءه“سال سائل” لم یساله اللّٰه یوم القیامه عن ذنب عمله و اسکنه جنته مع محمد (ص) : کسی که پیوسته سوره“سال سائل”را بخواند خداوند در قیامت او را از گناهانش بازپرسی نمی کند، و او را در بهشتش با محمد ص سکونت می دهد“ 1. همین مضمون از امام صادق ع نقل شده است. بدیهی است آنچه انسان را مشمول اینهمه ثواب عظیم می کند تلاوتی است که با عقیده و ایمان، و سپس با عمل همراه باشد، نه اینکه آیات و سوره را بخواند و هیچ انعکاسی در روح و فکر و عملش نداشته باشد.
ص: 4
معروف در میان مفسران این است که سوره”معارج“از سوره های مکی است، و بر اساس”فهرست ابن ندیم“و”کتاب نظم الدرر“، و”تناسق الآیات و السور“مطابق نقل”تاریخ القرآن“ابو عبد اللّٰه زنجانی این سوره هفتاد و هفتمین سوره ای است که در مکه نازل شده است.
ولی این مانع از آن نخواهد بود که بعضی از آیات آن در مدینه نازل شده باشد، و این منحصر به سوره”معارج“نیست، در بسیاری از سوره های قرآن که مکی است آیه یا آیاتی وجود دارد که در مدینه نازل شده، و به عکس بعضی از سوره های مدنی آیات مکی دارد.
نمونه های زیادی از این موضوع را”علامه امینی“در”الغدیر“آورده است. (1)
(1)
دلیل بر اینکه آیات آغاز این سوره در مدینه نازل شده روایات زیادی است که در تفسیر این آیات به خواست خدا خواهد آمد.
به هر حال ویژگیهای سوره های مکی مانند بحث پیرامون اصول دین مخصوصا معاد و انذار مشرکان و مخالفان در این سوره کاملا نمایان است، و رویهمرفته این سوره دارای چهار بخش است:
بخش اول از عذاب سریع کسی سخن می گوید که بعضی از گفته های پیامبر ص را انکار کرد، و گفت اگر این سخن حق است عذابی بر من نازل
ص: 5
1- 1) همان مدرک صفحه 351.