[سوره مریم (19) : آیات 64 تا 65]
اشاره
وَ مٰا نَتَنَزَّلُ إِلاّٰ بِأَمْرِ رَبِّکَ لَهُ مٰا بَیْنَ أَیْدِینٰا وَ مٰا خَلْفَنٰا وَ مٰا بَیْنَ ذٰلِکَ وَ مٰا کٰانَ رَبُّکَ نَسِیًّا (64) رَبُّ اَلسَّمٰاوٰاتِ وَ اَلْأَرْضِ وَ مٰا بَیْنَهُمٰا فَاعْبُدْهُ وَ اِصْطَبِرْ لِعِبٰادَتِهِ هَلْ تَعْلَمُ لَهُ سَمِیًّا (65)
ترجمه:
64-ما جز به فرمان پروردگار تو نازل نمی شویم آنچه پیش روی ما و پشت سر ما و ما بین این دو میباشد همه از آن او است و پروردگارت هرگز فراموش کار نبوده (و نیست) .
65-همان پروردگار آسمانها و زمین و آنچه در میان این دو قرار دارد، او را پرستش کن، و در راه عبادتش شکیبا باش، آیا مثل و مانندی برای او پیدا می کنی؟!
شان نزول:
جمعی از مفسران در شان نزول آیات فوق چنین آورده اند که چند روزی، وحی قطع شد، و جبرئیل پیک وحی الهی به سراغ پیامبر نیامد، هنگامی که این مدت سپری گشت و جبرئیل بر پیامبر نازل شد، به او فرمود: چرا دیر کردی؟ من
ص: 109
بسیار مشتاق تو بودم، جبرئیل گفت، من به تو مشتاقترم!ولی من بنده ای مامورم هنگامی که مامور شوم می آیم و هنگامی که دستور نداشته باشم خودداری می کنم. (1)
(1)
* تفسیر: بندگانیم جان و دل بر کف گرچه برای این آیات شان نزول خاصی است که در بالا ذکر شد، ولی این مانع از آن نخواهد بود که پیوند و ارتباطی منطقی با آیات گذشته داشته باشد، چرا که تاکیدی است بر اینکه هر چه جبرئیل در آیات پیشین آورده همه بی کم و کاست از ناحیه خدا است، و چیزی از خود او نیست، نخستین آیه از زبان پیک وحی می گوید: “ما جز به فرمان پروردگار تو نازل نمی شویم” (وَ مٰا نَتَنَزَّلُ إِلاّٰ بِأَمْرِ رَبِّکَ) . همه چیز از او است و ما بندگانیم جان و دل بر کف“آنچه پیش روی ما و آنچه پشت سر ما، و آنچه در میان این دو است همه از آن او است” (لَهُ مٰا بَیْنَ أَیْدِینٰا وَ مٰا خَلْفَنٰا وَ مٰا بَیْنَ ذٰلِکَ) . خلاصه آینده و گذشته و حال و اینجا و آنجا و همه جا و دنیا و آخرت و برزخ همه متعلق به ذات پاک پروردگار است. و این را نیز بدان که“پروردگارت فراموشکار نبوده و نیست” (وَ مٰا کٰانَ رَبُّکَ نَسِیًّا) . بعضی از مفسران برای جمله“ لَهُ مٰا بَیْنَ أَیْدِینٰا وَ مٰا خَلْفَنٰا وَ مٰا بَیْنَ ذٰلِکَ ” تفسیرهای متعددی که احیانا بالغ بر یازده تفسیر میشود ذکر کرده اند، ولی آنچه در ص: 110 1- 1) تفسیر قرطبی جلد 6 صفحه 4168-و تفسیر مجمع البیان ذیل آیه مورد بحث (با کمی تفاوت) . بالا آوردیم از همه مناسبتر به نظر می رسد. * سپس اضافه می کند: اینها همه به فرمان پروردگار تو است پروردگار آسمانها و زمین و آنچه در میان این دو قرار دارد“ (رَبُّ السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضِ وَ مٰا بَیْنَهُمٰا) .
حال که چنین است و همه خطوط به او منتهی می شود، “تنها او را پرستش کن” (فَاعْبُدْهُ) .
عبادتی توأم با توحید و اخلاص و از آنجا که در این راه-راه بندگی و اطاعت و عبادت خالصانه خدا-مشکلات و سختیها فراوان است، اضافه می کند: “و در راه عبادت او صابر و شکیبا باش” (وَ اصْطَبِرْ لِعِبٰادَتِهِ) .
و در آخرین جمله می گوید: “آیا مثل و مانندی برای خداوند پیدا می کنی”؟ (هَلْ تَعْلَمُ لَهُ سَمِیًّا) .
این جمله در حقیقت دلیلی است بر آنچه در جمله قبل آمده، یعنی مگر برای ذات پاکش شریک و مانندی هست که دست به سوی او دراز کنی و او را پرستش نمایی؟! کلمه”سمی“گرچه به معنی”همنام“است، ولی روشن است که منظور در اینجا تنها نام نیست بلکه محتوای نام است، یعنی آیا کسی غیر از خدا، خالق رازق، محیی، ممیت، عالم و قادر به همه چیز و بر همه چیز پیدا خواهی کرد؟
ص: 111