(100) سوره و العادیات این سوره در مدینه نازل شده و دارای 11 آیه است
اشاره
ص: 235
محتوی و فضیلت سوره و العادیات:
در اینکه این سوره در“مکه”نازل شده است یا در“مدینه”؟ در میان مفسران سخت گفتگو است، بسیاری آن را“مکی”شمرده اند، در حالی که جمعی آن را“مدنی”می دانند.
کوتاه بودن مقطع آیات، و تکیه بر سوگندها، و همچنین تکیه بر مساله معاد قرائنی است که مکی بودن سوره را تایید می کند.
ولی از سوی دیگر مضمون سوگندهای این سوره که تناسب زیادی با مسائل جهاد دارد-چنان که انشاء اللّٰه مشروحا بیان خواهد شد-و همچنین روایاتی که می گوید این سوره بعد از جنگ“ذات السلاسل”نازل شده است.
(جنگی که در سال هشتم هجرت واقع شد و در آن گروه کثیری از کفار به اسارت درآمدند، و آنها را با طنابها محکم بستند و لذا آن را“ذات السلاسل” نامیده اند و شرح آن در تفسیر آیات به خواست خدا خواهد آمد) گواه بر مدنی بودن این سوره است، حتی اگر سوگندهای آغاز این سوره را ناظر به حرکت حجاج به سوی منی و مشعر بدانیم نیز تناسب با مدینه دارد.
درست است که مراسم حج با اکثر شاخ و برگهایش در میان عرب جاهلی نیز-به خاطر اقتدا به سنت ابراهیم-رواج داشت ولی آنها چنان با خرافات آمیخته شده بود که بعید به نظر می رسد قرآن به آن سوگند یاد کرده باشد.
با توجه به مجموع این جهات ما“مدنی”بودن آن را ترجیح می دهیم.
از آنچه گفتیم ضمنا محتوای سوره نیز روشن شد که در آغاز سوگندهای بیدار کننده ای را ذکر می کند، و بعد از آن سخن از پاره ای از ضعفهای نوع انسان همچون کفر و بخل و دنیاپرستی به میان می آورد، و سرانجام با اشاره کوتاه
ص: 236
و گویایی به مساله معاد، و احاطه علمی خداوند به بندگان، سوره را پایان می دهد.
در فضیلت تلاوت این سوره از پیغمبر اکرم ص آمده است:
من قرأها اعطی من الاجر عشر حسنات، بعدد من بات بالمزدلفه، و شهد جمعا:
“هر کس آن را تلاوت کند به عدد هر یک از حاجیانی که (شب عید قربان) در “مزدلفه”توقف می کنند و در آنجا حضور دارند ده حسنه به او داده می شود (1) و (2) در حدیث دیگری از امام صادق ع می خوانیم:
(1)
(2)
من قرأ و العادیات و أدمن قراءتها بعثه اللّٰه مع امیر المؤمنین (سلام اللّٰه علیه) یوم القیامه خاصه، و کان فی حجره و رفقائه: “هر کس سوره و العادیات را بخواند، و بر آن مداومت کند، خداوند روز قیامت او را با امیر مؤمنان (سلام اللّٰه علیه) مبعوث می کند، و در جمع او و میان دوستان او خواهد بود. (3)
(3)
از بعضی از روایات نیز استفاده می شود که سوره و العادیات معادل نصف قرآن است (4) .
(4)
ناگفته پیدا است که اینهمه فضیلت برای آنها است که آن را برنامه زندگی خویش قرار دهند و به تمام محتوای آن ایمان دارند و عمل می کنند.
ص: 237
1- 1) “جمع”یکی از نامهای”مشعر الحرام”است، به خاطر اینکه مردم در آنجا مجتمع می شوند، و یا نماز مغرب و عشا در آنجا بدون فاصله خوانده می شود.
2- 2 و 3) “مجمع البیان”جلد 10 صفحه 527
3- 4) “در المنثور”جلد 6 صفحه 383
4-