(37) سوره صافات -جزء 23 قرآن کریم این سوره در“مکه”نازل شده، و 182 آیه است
اشاره
ص: 2
بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِیمِ
محتوای سوره“صافات”
این سوره نیز به حکم آنکه از سوره های“مکی”است ویژگیهای کلی سوره های مکی را در بر دارد، و بیشتر از هر چیز روی اصول معارف و عقائد اسلامی در ناحیه“مبدأ”و“معاد”تکیه می کند، و ضمن تعبیرات قاطع و آیات کوتاه و کوبنده، مشرکان را مورد شدیدترین سرزنشها قرار می دهد، و با دلائل روشن و گویا بطلان عقائد آنها را برملا می سازد.
به طور کلی محتوای این سوره در پنج بخش خلاصه می شود:
بخش اول: بحثی پیرامون گروه هایی از ملائکه و فرشتگان خداوند، و در مقابل آنها گروهی از شیاطین سرکش و سرنوشت آنها مطرح می سازد.
بخش دوم: از کفار، و انکارشان نسبت به نبوت و معاد، و عاقبت کار آنها در قیامت سخن می گوید، و در همین رابطه بحث آنها را با یکدیگر در روز قیامت، و انداختن گناه به گردن هم، و گرفتاری تمام آنها در چنگال عذاب الهی، و نیز بخشی از نعمتهای مهم بهشتی و لذات و زیبائیها و شادکامیهای بهشتیان را شرح می دهد.
بخش سوم: قسمتی از تاریخ انبیای بزرگی، مانند“نوح”و“ابراهیم” و“اسحاق”و“موسی”و“هارون”و“الیاس”و“لوط”و“یونس”را به صورت فشرده و در عین حال بسیار مؤثر و نافذ بازگو می کند، ولی در این میان بحث در باره “ابراهیم”قهرمان بت شکن، و مواقف مختلف زندگی او مشروحتر آمده است، و هدف اصلی آن است که بیانات گذشته با ذکر این شواهد عینی از تاریخ انبیاء به صورت
ص: 3
محسوس و ملموس مطرح گردد، و حقائق کلی عقلی در قالبهای حسی مجسم شود.
بخش چهارم: از یکی از انواع شرک که می توان آن را“بدترین نوع شرک” دانست-یعنی اعتقاد به رابطه خویشاوندی میان خداوند و جن و خداوند و فرشتگان بحث می کند، و در جمله های کوتاهی چنان این عقیده پوشالی را در هم می کوبد که کمترین بهایی برای آن باقی نمی ماند.
و سرانجام بخش پنجم که آخرین بخش این سوره است، و در چند آیه کوتاه مطرح شده، پیروزی لشکر حق را بر لشکر کفر و شرک و نفاق، و گرفتار شدن آنها را در چنگال عذاب الهی، ضمن تنزیه و تقدیس پروردگار از نسبتهای ناروایی که مشرکان به او می دهند بیان می دارد و سوره را با حمد و ستایش پروردگار پایان می دهد.
* فضیلت تلاوت سوره“صافات” در حدیثی از پیامبر گرامی اسلام ص آمده است: من قرأ سوره صافات اعطی من الاجر عشر حسنات، بعدد کل جن و شیطان، و تباعدت عنه مرده الشیاطین، و برء من الشرک، و شهد له حافظاه یوم القیامه انه کان مؤمنا بالمرسلین: “کسی که سوره صافات را بخواند به عدد هر جن و شیطانی ده حسنه به او داده می شود، و شیاطین متمرد از او فاصله می گیرند، و از شرک پاک می شود و دو فرشته ای که مامور حفظ او هستند در قیامت در باره او شهادت می دهند که به رسولان خداوند ایمان داشته است” 1. و در حدیث دیگری از امام صادق ع چنین می خوانیم: من قرأ سوره صافات فی کل جمعه لم یزل محفوظا من کل آفه، مدفوعا عنه کل بلیه فی حیاته الدنیا، مرزوقا فی الدنیا باوسع ما یکون من الرزق، و لم یصبه اللّٰه فی ماله و لا ولده و لا بدنه بسوء من شیطان رجیم، و لا جبار عنید، و ان مات فی یومه او لیلته بعثه اللّٰه شهیدا، و اماته شهیدا، و ادخله الجنه مع الشهداء فی درجه من الجنه: “کسی که سوره صافات را در هر روز جمعه بخواند از هر آفتی محفوظ می ماند، و هر بلائی در زندگی دنیا از او دفع می گردد، خداوند وسیعترین روزی را در اختیارش می گذارد، و او را در مال و فرزندان و بدن گرفتار زیانهای شیطان رجیم و گردنکشان عنود نمی سازد، و اگر در آن روز و شب از دنیا برود خداوند او را شهید مبعوث می کند، و شهید می میراند، و او را در بهشت با شهداء هم درجه می سازد” 1با توجه به محتوای این سوره که در فصل نخست آمد و شرح آن را خواهید خواند دلیل اینهمه ثوابهای عظیم برای تلاوت این سوره روشن می شود، زیرا می دانیم هدف از تلاوت اندیشه و سپس اعتقاد و بعد از آن عمل است، و بدون شک کسی که تلاوت این سوره را با این کیفیت انجام دهد هم از شر شیاطین محفوظ خواهد ماند، هم از شرک پاک می گردد، و هم با داشتن اعتقاد صحیح و محکم و اعمال صالح و پند آموختن از سرگذشت انبیاء و اقوام پیشین در زمره شهیدان قرار خواهد گرفت. ضمنا نامگذاری این سوره به نام“صافات”به مناسبت آیه اول آن است. *
ص: 4
این سوره نیز به حکم آنکه از سوره های“مکی”است ویژگیهای کلی سوره های مکی را در بر دارد، و بیشتر از هر چیز روی اصول معارف و عقائد اسلامی در ناحیه“مبدأ”و“معاد”تکیه می کند، و ضمن تعبیرات قاطع و آیات کوتاه و کوبنده، مشرکان را مورد شدیدترین سرزنشها قرار می دهد، و با دلائل روشن و گویا بطلان عقائد آنها را برملا می سازد.
به طور کلی محتوای این سوره در پنج بخش خلاصه می شود:
بخش اول: بحثی پیرامون گروه هایی از ملائکه و فرشتگان خداوند، و در مقابل آنها گروهی از شیاطین سرکش و سرنوشت آنها مطرح می سازد.
بخش دوم: از کفار، و انکارشان نسبت به نبوت و معاد، و عاقبت کار آنها در قیامت سخن می گوید، و در همین رابطه بحث آنها را با یکدیگر در روز قیامت، و انداختن گناه به گردن هم، و گرفتاری تمام آنها در چنگال عذاب الهی، و نیز بخشی از نعمتهای مهم بهشتی و لذات و زیبائیها و شادکامیهای بهشتیان را شرح می دهد.
بخش سوم: قسمتی از تاریخ انبیای بزرگی، مانند“نوح”و“ابراهیم” و“اسحاق”و“موسی”و“هارون”و“الیاس”و“لوط”و“یونس”را به صورت فشرده و در عین حال بسیار مؤثر و نافذ بازگو می کند، ولی در این میان بحث در باره “ابراهیم”قهرمان بت شکن، و مواقف مختلف زندگی او مشروحتر آمده است، و هدف اصلی آن است که بیانات گذشته با ذکر این شواهد عینی از تاریخ انبیاء به صورت
ص: 5