(44) سوره دخان این سوره در“مکه”نازل شده، و 59 آیه است
اشاره
ص: 141
ص: 142
محتوای سوره دخان
این سوره پنجمین سوره از سوره های هفتگانه حوامیم است، و به حکم اینکه از سوره های مکی است محتوای عمومی آنها را، یعنی بحث از مبدء و معاد و قرآن، به نحو کامل در بر دارد، و آیاتش در این زمینه ها آن چنان تنظیم شده است که ضربات کوبنده و بیدار کننده ای بر قلبهای خفته و غافل وارد می سازد و آنها را به ایمان و تقوا و حق و عدالت فرا می خواند.
بخشهای این سوره را می توان در هفت بخش خلاصه کرد:
1-آغاز سوره از حروف مقطعه و سپس بیان عظمت قرآن است، با این اضافه که نزول آن را در شب قدر برای اولین بار بیان می کند.
2-در بخش دیگری از توحید و یگانگی خدا و بیان بعضی از نشانه های عظمت او در جهان هستی است.
3-بخش مهمی از آن از سرنوشت کفار، و انواع کیفرهای دردناک آنها سخن می گوید.
4-در بخش دیگری برای بیدار ساختن این غافلان قسمتی از سرگذشت موسی ع و بنی اسرائیل در مقابل فرعونیان و شکست سخت آنها، و نابودی و هلاکشان، گفتگو می کند.
5-مساله قیامت و عذابهای دردناک دوزخیان و پاداشهای جالب و روحپرور پرهیزکاران قسمت دیگری از آیات این سوره را تشکیل می دهد.
6-موضوع هدف آفرینش، و بیهوده نبودن خلقت آسمان و زمین از موضوعات
ص: 143
دیگری است که در آیات این سوره مطرح شده است.
7-سرانجام، سوره را با بیان عظمت قرآن همانگونه که آغاز شده بود پایان می دهد.
و از آنجا که در آیه دهم این سوره سخن از“دخان مبین”به میان آمده این سوره به عنوان سوره“دخان”نام گرفته است.
* فضیلت تلاوت این سوره در حدیثی از پیغمبر گرامی اسلام آمده است من قرأ سوره الدخان لیله الجمعه و یوم الجمعه بنی اللّٰه له بیتا فی الجنه: “کسی که سوره دخان را شب و روز جمعه بخواند خداوند خانه ای در بهشت برای او بنا می کند” 1. و هم از آن حضرت روایت شده: من قرأ سوره الدخان فی لیله، اصبح یستغفر له سبعون الف ملک: “کسی که سوره دخان را در شبی بخواند صبح می کند در حالی که هفتاد هزار فرشته برای او استغفار می کنند” 2. در حدیث دیگری از“ابو حمزه ثمالی”از امام باقر ع چنین نقل شده: من قرأ سوره الدخان فی فرائضه و نوافله بعثه اللّٰه من الامنین یوم القیامه، و اضله تحت ظل عرشه، و حاسبه حسابا یسیرا، و اعطی کتابه بیمینه: “کسی که سوره دخان را در نمازهای فریضه و نافله بخواند خداوند او را در زمره کسانی که روز قیامت در امنیت به سر می برند مبعوث می کند و او را در سایه عرشش قرار می دهد، و حساب را بر او آسان می گیرد و نامه اعمالش را به دست راستش می دهد” 3. *
ص: 144