(59) سوره حشر این سوره در مدینه نازل شده و دارای 24 آیه است
اشاره
ص: 477
ص: 478
محتوای سوره حشر:
این سوره که بیشتر ناظر به داستان مبارزه مسلمانان با جمعی از یهود به نام“یهود بنی نضیر”است و سرانجام منتهی به بیرون راندن همه آنها از مدینه و پاکسازی این سرزمین مقدس شد، از سوره های مهم و بیدارگر و تکان دهنده قرآن مجید است، و تناسب بسیار نزدیکی با آخرین آیات سوره قبل دارد که وعده پیروزی در آن به“حزب اللّٰه”داده شده است، و در حقیقت این یک نمونه روشن آن پیروزی است.
محتوای این سوره را می توان در شش بخش خلاصه کرد:
در“بخش اول”که تنها یک آیه است و مقدمه ای برای مباحث مختلف این سوره محسوب می شود سخن از تسبیح و تنزیه عمومی موجودات در برابر خداوند عظیم و حکیم است.
در“بخش دوم”که از آیه 2 تا آیه 10 (مجموعا 9 آیه) است ماجرای درگیری مسلمان را با یهود پیمان شکن مدینه بازگو می کند.
در“بخش سوم”که از آیه 11 تا 17 را تشکیل می دهد داستان منافقان مدینه آمده است که با یهود در این برنامه همکاری نزدیک داشتند.
“بخش چهارم”که چند آیه بیشتر نیست مشتمل بر یک سلسله اندرزها و نصایح کلی نسبت به عموم مسلمانان است و در حقیقت به منزله نتیجه گیری از ماجراهای فوق می باشد.
“بخش پنجم”که فقط یک آیه است (آیه 21) توصیف بلیغی است از قرآن مجید و بیان تاثیر آن در پاکسازی روح و جان.
ص: 479
و بالآخره در بخش ششم که آخرین بخش این سوره است و از آیه 22 شروع و به 24 ختم می شود قسمت مهمی از اوصاف جمال و جلال خدا و اسماء حسنای او را بر می شمرد که به انسان در طریق معرفه اللّٰه کمک شایان می کند.
ضمنا نام این سوره از آیه دوم آن گرفته شده که سخن از“حشر”یعنی اجتماع یهود برای کوچ کردن از مدینه، و یا حشر مسلمین برای بیرون راندن آنها به میان آمده است، و از اینجا روشن می شود که این حشر ارتباطی با حشر در قیامت ندارد.
بعضی نام این سوره را سوره“بنی نضیر”گفته اند، چرا که قسمت عمده آیاتش پیرامون آنها است.
و بالآخره این سوره نیز یکی از سوره های مسبحات است، که با تسبیح خداوند شروع شده، و اتفاقا پایان آن نیز با تسبیح الهی است.
***
فضیلت تلاوت این سوره
برای این سوره فضیلت بسیار گفته شده از جمله در حدیثی از پیغمبر گرامی ص می خوانیم: من قرأ سوره الحشر لم یبق جنه و لا نار و لا عرش و لا کرسی و لا حجاب و لا السماوات السبع و لا الارضون السبع و الهوام و الریاح و الطیر و الشجر و الدواب و الشمس و القمر و الملائکه الا صلوا علیه، و استغفروا له و ان مات من یومه او لیلته مات شهیدا!: “هر کس سوره حشر را بخواند تمام بهشت و دوزخ و عرش و کرسی و حجاب و آسمانها و زمینهای هفتگانه و حشرات و بادها و پرندگان و درختان و جنبندگان و خورشید و ماه و فرشتگان همگی بر او رحمت می فرستند، و برای او استغفار می کنند، و اگر در آن روز یا در آن شب بمیرد شهید مرده است” 1. و در حدیث دیگری از امام صادق می خوانیم من قرأ اذا امسی الرحمن و الحشر وکل اللّٰه بداره ملکا شاهرا سیفه حی یصبح: “هر کس سوره الرحمن و حشر را به هنگام غروب بخواند خداوند فرشته ای را با شمشیر برهنه مامور حفاظت خانه او می کند” 2. بدون شک اینها همه آثار اندیشه در محتوای سوره است که از قرائت آن ناشی می شود و در زندگی انسان پرتوافکن می گردد.
ص: 480
این سوره که بیشتر ناظر به داستان مبارزه مسلمانان با جمعی از یهود به نام“یهود بنی نضیر”است و سرانجام منتهی به بیرون راندن همه آنها از مدینه و پاکسازی این سرزمین مقدس شد، از سوره های مهم و بیدارگر و تکان دهنده قرآن مجید است، و تناسب بسیار نزدیکی با آخرین آیات سوره قبل دارد که وعده پیروزی در آن به“حزب اللّٰه”داده شده است، و در حقیقت این یک نمونه روشن آن پیروزی است.
محتوای این سوره را می توان در شش بخش خلاصه کرد:
در“بخش اول”که تنها یک آیه است و مقدمه ای برای مباحث مختلف این سوره محسوب می شود سخن از تسبیح و تنزیه عمومی موجودات در برابر خداوند عظیم و حکیم است.
در“بخش دوم”که از آیه 2 تا آیه 10 (مجموعا 9 آیه) است ماجرای درگیری مسلمان را با یهود پیمان شکن مدینه بازگو می کند.
در“بخش سوم”که از آیه 11 تا 17 را تشکیل می دهد داستان منافقان مدینه آمده است که با یهود در این برنامه همکاری نزدیک داشتند.
“بخش چهارم”که چند آیه بیشتر نیست مشتمل بر یک سلسله اندرزها و نصایح کلی نسبت به عموم مسلمانان است و در حقیقت به منزله نتیجه گیری از ماجراهای فوق می باشد.
“بخش پنجم”که فقط یک آیه است (آیه 21) توصیف بلیغی است از قرآن مجید و بیان تاثیر آن در پاکسازی روح و جان.
ص: