[سوره الأنعام (6) : آیه 11]
اشاره
قُلْ سِیرُوا فِی اَلْأَرْضِ ثُمَّ اُنْظُرُوا کَیْفَ کٰانَ عٰاقِبَهُ اَلْمُکَذِّبِینَ (11)
ترجمه:
11-بگو روی زمین گردش کنید، سپس بنگرید سرانجام آنها که آیات الهی را تکذیب می کردند چه شد؟!
ص: 162
1- 1) باید توجه داشت کلمه“حاق”به معنی نازل گردید و وارد شد، می باشد، و منظور از ما کانوا به یستهزءون اخبار پیامبران به مجازات الهی است که دشمنان لجوج آن را به باد مسخره می گرفتند، مانند تهدیدهای پی در پی نوح به طوفان که وسیله ای برای سخریه قوم بت پرست شده بود، بنا بر این آیه هیچگونه نیاز به تقدیر کلمه“جزاء” آن چنان که بعضی گفته اند ندارد، بلکه معنی آن چنین است: “مجازاتهایی را که مسخره می کردند بر آنها نازل شد”.
تفسیر:
قرآن در اینجا برای بیدار ساختن این افراد لجوج و خود خواه از راه دیگری وارد شده و به پیامبر دستور می دهد که به آنها سفارش کند، در زمین به سیر و سیاحت بپردازند و عواقب کسانی که حقایق را تکذیب کردند با چشم خود ببینند، شاید بیدار شوند (قُلْ سِیرُوا فِی الْأَرْضِ ثُمَّ انْظُرُوا کَیْفَ کٰانَ عٰاقِبَهُ الْمُکَذِّبِینَ) .
شک نیست که مشاهده آثار گذشتگان و اقوامی که بر اثر پشت پا زدن به حقایق راه فنا و نابودی را پیمودند، تاثیرش بسیار بیشتر از مطالعه تاریخ آنها در کتابها است، زیرا این آثار حقیقت را محسوس و قابل لمس می سازد.
شاید به خاطر همین است که جمله انظروا (نگاه کنید) را به کار برده نه“تفکروا” (بیندیشید) .
ضمنا ذکر کلمه“ثم”که معمولا در مورد عطف با فاصله زمانی به کار می رود، ممکن است به خاطر توجه دادن به این حقیقت باشد که در این سیر و قضاوت خود عجله نکنند، بلکه هنگامی که آثار گذشتگان را مشاهده کردند، با حوصله و دقت بیندیشند سپس نتیجه گیری کرده، عاقبت کار آنها را با چشم ببینند در مورد سیر و سیاحت در زمین و تاثیر فوق العاده آن در بیدار ساختن افکار مشروحا در ذیل آیه 137 سوره آل عمران (جلد سوم صفحه 102) بحث کردیم.
ص: 163