[سوره الأنبیاء (21) : آیات 89 تا 90]
اشاره
وَ زَکَرِیّٰا إِذْ نٰادیٰ رَبَّهُ رَبِّ لاٰ تَذَرْنِی فَرْداً وَ أَنْتَ خَیْرُ اَلْوٰارِثِینَ (89) فَاسْتَجَبْنٰا لَهُ وَ وَهَبْنٰا لَهُ یَحْییٰ وَ أَصْلَحْنٰا لَهُ زَوْجَهُ إِنَّهُمْ کٰانُوا یُسٰارِعُونَ فِی اَلْخَیْرٰاتِ وَ یَدْعُونَنٰا رَغَباً وَ رَهَباً وَ کٰانُوا لَنٰا خٰاشِعِینَ (90)
ترجمه:
89-و زکریا را (به یاد آور) در آن هنگام که پروردگارش را خواند (و عرض کرد) پروردگار من!مرا تنها مگذار (و فرزند برومندی به من عطا کن) و تو بهترین وارثانی.
90-ما دعای او را مستجاب کردیم، و“یحیی”را به او بخشیدیم، و همسرش را برای او اصلاح کردیم، چرا که آنها در نیکیها سرعت می کردند، و بخاطر عشق (به رحمت) و ترس (از عذاب) ما را می خواندند، و برای ما خاشع بودند (خضوعی توأم با ادب و ترس از مسئولیت) .
تفسیر:
نجات زکریا از تنهایی
در این دو آیه گوشه ای از سرگذشت دو شخصیت دیگر از پیامبران بزرگ الهی“زکریا”و“یحیی”را بیان می کند.
نخست می گوید: زکریا را به خاطر بیاور هنگامی که پروردگارش را خواند و عرضه داشت پروردگارا مرا تنها مگذار، و تو بهترین وارثان هستی“
ص: 490
(وَ زَکَرِیّٰا إِذْ نٰادیٰ رَبَّهُ رَبِّ لاٰ تَذَرْنِی فَرْداً وَ أَنْتَ خَیْرُ الْوٰارِثِینَ) .
سالها بر عمر زکریا گذشت، و برف پیری بر سرش نشست، اما هنوز فرزندی نداشت، و از سوی دیگر همسری عقیم و نازا داشت.
او در آرزوی فرزندی بود که بتواند برنامه های الهی او را تعقیب کند و کارهای تبلیغیش نیمه تمام نماند، و فرصت طلبان بعد از او بر معبد بنی اسرائیل و اموال و هدایای آن که باید صرف راه خدا می شد پنجه نیفکنند.
در این هنگام با تمام قلب به درگاه خدا روی آورد، تقاضای فرزند صالح و برومندی کرد، و با دعائی که توأم با نهایت ادب بود خدا را خواند، نخست از “رب”شروع کرد، همان پروردگاری که از نخستین لحظات زندگی لطفش شامل انسان می شود، سپس با تعبیر” لاٰ تَذَرْنِی “که از ماده”وذر“ (بر وزن مرز) به معنی ترک کردن چیزی به خاطر کمی و بی اعتنایی آمده، این حقیقت را بازگو کرد که اگر تنها بمانم فراموش خواهم شد، نه من که برنامه های من نیز به دست فراموشی سپرده می شود، و سرانجام با جمله” وَ أَنْتَ خَیْرُ الْوٰارِثِینَ “ این حقیقت را بازگو کرد که من می دانم این دنیا دار بقاء نیست، و نیز می دانم تو بهترین وارثانی، ولی از نظر عالم اسباب دنبال سببی می گردم که مرا به هدفم رهنمون گردد.
*** خداوند این دعای خالص و سرشار از عشق به حقیقت را اجابت کرد، و خواسته او را تحقق بخشید آن چنان که می فرماید: “ما دعوت او را اجابت کردیم و یحیی را به او بخشیدیم” (فَاسْتَجَبْنٰا لَهُ وَ وَهَبْنٰا لَهُ یَحْییٰ) .
و برای رسیدن به این مقصود”همسر نازای او را اصلاح و قادر به آوردن فرزند کردیم“ (وَ أَصْلَحْنٰا لَهُ زَوْجَهُ) .
سپس اشاره به سه قسمت از صفات برجسته این خانواده کرده چنین می گوید:
ص: 491
“آنها در انجام کارهای خیر، سرعت می کردند” (إِنَّهُمْ کٰانُوا یُسٰارِعُونَ فِی الْخَیْرٰاتِ) .
“آنها به خاطر عشق به طاعت و وحشت از گناه در همه حال ما را می خوانند” (وَ یَدْعُونَنٰا رَغَباً وَ رَهَباً) (1) .
(1)
“آنها همواره در برابر ما خشوع داشتند” (خضوعی آمیخته با ادب و احترام و ترس آمیخته با احساس مسئولیت) (وَ کٰانُوا لَنٰا خٰاشِعِینَ) .
ذکر این صفات سه گانه ممکن است اشاره به این باشد که آنها به هنگام رسیدن به نعمت گرفتار غفلتها و غرورهایی که دامن افراد کم ظرفیت و ضعیف الایمان را به هنگام وصول به نعمت می گیرد نمی شدند، آنها در همه حال نیازمندان- را فراموش نمی کردند، و در خیرات، سرعت داشتند، آنها در حال نیاز و بی نیازی، فقر و غنا، بیماری و سلامت، همواره متوجه خدا بودند، و بالآخره آنها به خاطر اقبال نعمت گرفتار کبر و غرور نمی شدند، بلکه همواره خاشع و خاضع بودند.
ص: 492
1- 1) رغبا به معنی رغبت و میل و علاقه است و رهبا به معنی ترس و تنفر و بیزاری است و در اینکه از نظر اعراب چه محلی دارد، احتمالات متعددی است ممکن است حال باشد یا تمیز یا مفعول لاجله و یا مفعول مطلق و یا معنی ظرفیت داشته باشد به معنی فی حال الرغبه و فی حال الرهبه گرچه نتیجه این پنج احتمال با هم متفاوت است ولی این تفاوت در جزئیات مفهوم آیه است نه در اساس و نتیجه آن.