[سوره الأنبیاء (21) : آیات 74 تا 75]
اشاره
وَ لُوطاً آتَیْنٰاهُ حُکْماً وَ عِلْماً وَ نَجَّیْنٰاهُ مِنَ اَلْقَرْیَهِ اَلَّتِی کٰانَتْ تَعْمَلُ اَلْخَبٰائِثَ إِنَّهُمْ کٰانُوا قَوْمَ سَوْءٍ فٰاسِقِینَ (74) وَ أَدْخَلْنٰاهُ فِی رَحْمَتِنٰا إِنَّهُ مِنَ اَلصّٰالِحِینَ (75)
ترجمه:
74-و لوط را (به یادآور) که به او حکم و علم دادیم، و از شهری که اعمال زشت و کثیف انجام می دادند رهایی بخشیدیم، چرا که آنها مردم بد و فاسقی بودند.
75-و او را در رحمت خود داخل کردیم، او از صالحان بود.
تفسیر:
نجات لوط از سرزمین آلودگان.
از آنجا که لوط از بستگان نزدیک ابراهیم و از نخستین کسانی است که به او ایمان آورد پس از داستان ابراهیم، به بخشی از تلاش و کوشش او در راه ابلاغ رسالت و مواهب پروردگار نسبت به او اشاره می کند:
“و لوط را به یاد آر که ما به او حکم و علم دادیم” (وَ لُوطاً آتَیْنٰاهُ حُکْماً وَ عِلْماً) (1) .
(1)
واژه“حکم”در پاره ای از موارد به معنی فرمان نبوت و رسالت آمده، و در موارد دیگری به معنی قضاوت، و گاهی نیز به معنی عقل و خرد، از میان این معانی معنی اول در اینجا مناسبتر به نظر می رسد، هر چند منافاتی میان آنها نمی باشد (2) .
(2)
ص: 458
1- 1) منصوب بودن“لوط”در اینجا بخاطر آن است که مفعول فعل مقدری است، این فعل ممکن است“آتینا”و یا اذکر باشد.
2- 2) در تفسیر واژه های“حکم”و“علم”و تفاوت آنها در جلد 9 صفحه 360 نیز بحث کرده ایم.
و منظور از“علم”هر گونه دانشی است که در سعادت و سرنوشت انسان اثر دارد.
لوط از پیامبران بزرگی است که هم عصر با ابراهیم بود، و همراه او از سرزمین بابل به فلسطین مهاجرت کرد، و بعدا از ابراهیم جدا شد و به شهر“سدوم”آمده چرا که مردم آن منطقه غرق فساد و گناه، مخصوصا انحرافات و آلودگیهای جنسی بودند، او بسیار برای هدایت این قوم منحرف تلاش و کوشش کرد، و در این راه خون دل خورد، اما کمتر در آن کوردلان اثر گذارد.
سرانجام چنان که می دانیم قهر و عذاب شدید الهی آنها را فرا گرفت، و آبادیهایشان به کلی زیر و رو شد، و جز خانواده لوط (به استثنای همسرش) همگی نابود شدند که شرح این ماجرا را بطور کامل در ذیل آیات 77 به بعد سوره هود بیان کرده ایم (1) .
(1)
لذا در دنباله آیه مورد بحث به این موهبت که به لوط ارزانی داشت اشاره کرده می فرماید“ما او را از شهر و دیاری که کارهای پلید و زشت انجام می دادند رهایی بخشیدیم” (وَ نَجَّیْنٰاهُ مِنَ الْقَرْیَهِ الَّتِی کٰانَتْ تَعْمَلُ الْخَبٰائِثَ) .
چرا که آنها مردم بدی بودند و از اطاعت فرمان حق بیرون رفته بودند“ (إِنَّهُمْ کٰانُوا قَوْمَ سَوْءٍ فٰاسِقِینَ) .
نسبت دادن اعمال زشت و پلید را به”قریه“و شهر و آبادی بجای اهل قریه اشاره به این است که آنها آن چنان غرق فساد و گناه بودند که گویی از در و دیوار آبادیشان گناه و اعمال زشت و پلید می بارید.
و تعبیر”خبائث“به صورت جمع اشاره به این است که آنها علاوه بر عمل فوق العاده شنیع”لواط“کارهای زشت و خبیث دیگری نیز داشتند که در جلد 9 صفحه 197 به آن اشاره کرده ایم.
ص: 459
1- 1) تفسیر نمونه جلد 9 صفحه 178 به بعد.
و تعبیر”فاسقین“بعد از” قَوْمَ سَوْءٍ “ممکن است اشاره به این باشد که آنها هم از نظر قوانین الهی مردمی فاسق بودند، و هم از نظر معیارهای مردمی، حتی قطع نظر از دین و ایمان افرادی پست و پلید و آلوده و منحرف بودند.
* سپس به آخرین موهبت الهی در باره”لوط“اشاره کرده می گوید: ما او را در رحمت خاص خویش داخل کردیم” (وَ أَدْخَلْنٰاهُ فِی رَحْمَتِنٰا) . “چرا که او از بندگان صالح بود” (إِنَّهُ مِنَ الصّٰالِحِینَ) . این رحمت ویژه الهی بیحساب به کسی داده نمی شود، این شایستگی و صلاحیت لوط بود که او را مستحق چنین رحمتی ساخت. راستی چه کاری از این مشکلتر، و چه برنامه اصلاحی از این طاقت فرساتر که انسان مدتی طولانی در شهر و دیاری که اینهمه فساد و آلودگی دارد بماند و دائما به تبلیغ و ارشاد مردم گمراه و منحرف به پردازد، و کارش بجایی برسد که حتی بخواهند مزاحم میهمانهای او نیز بشوند، به راستی این استقامت جز از پیامبران الهی و رهروان آنها ساخته نیست، چه کسی از ما می تواند تحمل چنین شکنجه های روحی جانکاهی بکند؟!*
ص: 460