(87) سوره اعلی این سوره در مکه نازل شده و دارای 19 آیه است
اشاره
تاریخ شروع 24\شعبان المعظم\1407
ص: 379
محتوای سوره“اعلی”و فضیلت آن
این سوره در حقیقت از دو بخش تشکیل یافته، بخشی که در آن روی سخن به شخص پیامبر ص است و دستوراتی را در زمینه تسبیح پروردگار، و ادای رسالت، به او می دهد، و اوصاف هفتگانه ای از خداوند بزرگ در این رابطه می شمرد.
و بخش دیگری که از مؤمنان خاشع، و کافران شقی، سخن به میان می آورد، و عوامل سعادت و شقاوت این دو گروه را به طور فشرده در این بخش بیان می کند.
و در پایان سوره اعلام می دارد که این مطالب تنها در قرآن مجید نیامده است، بلکه حقایقی است که در کتب و صحف پیشین، صحف ابراهیم و موسی، نیز بر آن تاکید شده است.
در فضیلت تلاوت این سوره روایات فراوانی رسیده:
از جمله در حدیثی از پیغمبر اکرم ص می خوانیم:
من قرأها اعطاه اللّٰه عشر حسنات بعدد کل حرف انزل اللّٰه علی ابراهیم و موسی و محمد (صلوات اللّٰه علیهم) :
“هر کسی سوره اعلی را بخواند خداوند به عدد هر حرفی که بر ابراهیم ع و موسی ع و محمد ص نازل کرده ده حسنه به او عطا می فرماید” (1) .
(1)
و در حدیث دیگری از امام صادق ع می خوانیم:
من قرأ سبح اسم ربک الاعلی فی فرائضه او نوافله قیل له یوم القیامه ادخل الجنه من ای ابواب الجنه شئت ان شاء اللّٰه!
ص: 380
1- 1) “تفسیر نور الثقلین”جلد 5 صفحه 533.
“کسی که سوره اعلی را در فرائض یا نوافل خود بخواند، روز قیامت به او گفته می شود: از هر یک از درهای بهشت می خواهی وارد شو ان شاء- اللّٰه” (1) .
(1)
در روایات متعددی نیز آمده است هنگامی که پیغمبر ص یا ائمه هدی ع آیه“ سَبِّحِ اسْمَ رَبِّکَ الْأَعْلَی “را می خواندند بعد از آن به این دستور عمل کرده می فرمودند سبحان ربی الاعلی (2) .
(2)
و در روایت دیگری آمده که یکی از یاران علی ع می گوید: بیست شب پشت سر آن حضرت نماز خواندم جز سوره سبح اسم ربک الاعلی را در نماز نمی خواند، و می فرمود اگر می دانستید چه برکاتی در آن است هر یک از شما در هر روز ده بار آن را تلاوت می کردید، و هر کس آن را بخواند گویی کتب و صحف موسی و ابراهیم را تلاوت کرده است” (3) .
(3)
خلاصه از مجموعه روایاتی که در این زمینه رسیده استفاده می شود که این سوره از اهمیت خاصی برخوردار است، تا آنجا که در حدیثی از علی ع می خوانیم: این سوره محبوب پیغمبر اکرم ص بود
کان رسول اللّٰه (ص) یحب هذه السوره سبح اسم ربک الاعلی
(4)
(4)
.
در اینکه آیا این سوره در مکه نازل شده یا در مدینه؟ در میان مفسران گفتگو است مشهور آن است که این سوره در مکه نازل شده است، در حالی که بعضی معتقدند که مدنی است.
علامه طباطبائی (رحمه اللّٰه علیه) ترجیح می دهد که قسمت اول سوره مکی باشد، و ذیل سوره مدنی، چرا که در آن سخن از نماز و زکات است و طبق
ص: 381
1- 1 و 2) “همان مدرک”.
2- 3) “نور الثقلین”جلد 5 صفحه 544.
3- 4) مجمع البیان جلد 10 صفحه 472.
4-
تفسیری که از ائمه اهل بیت ع رسیده منظور”نماز عید فطر“و”زکات فطره“ است، و می دانیم روزه ماه مبارک و نماز عید و زکات فطره در مدینه نازل شده است (1) .
(1)
ولی این احتمال وجود دارد که دستور به نماز و زکات در بخش آخر این سوره یک دستور عام باشد هر چند نماز عید فطر و زکات فطره یکی از مصادیق روشن آن محسوب می شود، و می دانیم تفسیر به مصداق روشن در روایات اهل بیت ع بسیار فراوان است.
بنا بر این نظر مشهور که می گویند تمام سوره مکی است بعید به نظر نمی رسد، به خصوص اینکه آیات آغاز و پایان سوره کاملا از نظر مقاطع حروف هماهنگ است، و مشکل بتوان گفت قسمتی در مکه و قسمتی در مدینه نازل شده در روایتی نیز آمده است که هر گروهی از مسلمانان وارد مدینه می شدند این سوره را برای مردم مدینه می خواندند (2) .
(2)
و این احتمال که فقط صدر آن خوانده می شد و ذیل آن در مدینه نازل شده بسیار بعید است.
ص: 382
1- 1) المیزان جلد 20 صفحه 386.
2- 2) “تفسیر در المنثور”جلد 6 صفحه 337-این حدیث مفصل است که ما اشاره به مفهوم اجمالی آن کردیم.
سوره اعلی