(112) سوره اخلاص این سوره در“مکه”نازل شده و دارای 4 آیه است
اشاره
ص: 427
محتوی و فضیلت سوره“اخلاص”
این سوره چنان که از نامش پیدا است (سوره اخلاص و سوره توحید) از توحید پروردگار، و یگانگی او سخن می گوید، و در چهار آیه کوتاه چنان توصیفی از یگانگی خداوند کرده که نیاز به اضافه ندارد.
در شان نزول این سوره از امام صادق ع چنین نقل شده: “یهود از رسول اللّٰه ص تقاضا کردند خداوند را برای آنها توصیف کند، پیغمبر ص سه روز سکوت کرد و پاسخی نگفت، تا این سوره نازل شد و پاسخ آنها را بیان کرد”.
در بعضی از روایات آمده که این سؤال کننده“عبد اللّٰه بن صوریا”یکی از سران معروف یهود بود، و در روایت دیگری آمده که“عبد اللّٰه بن سلام”چنین سؤالی را از پیغمبر اکرم ص در مکه کرد، سپس ایمان آورد، و ایمان خود را هم چنان مکتوم می داشت.
در روایات دیگری آمده است که مشرکان مکه چنین سؤالی را کرده اند (1) .
(1)
در بعضی از روایات نیز آمده که سؤال کنندگان گروهی از مسیحیان نجران بودند.
در میان این روایات تضادی وجود ندارد زیرا ممکن است این سؤال از ناحیه همه آنها مطرح شده باشد و این خود دلیلی است بر عظمت فوق العاده این سوره که پاسخگوی سؤالات افراد و اقوام مختلف است.
در فضیلت تلاوت این سوره روایات زیادی در منابع معروف اسلامی آمده
ص: 428
1- 1) “المیزان”جلد 20 صفحه 546
است که حاکی از عظمت فوق العاده آن می باشد از جمله:
در حدیثی از پیغمبر اکرم ص می خوانیم که فرمود: ا یعجز احدکم ان یقرأ ثلث القرآن فی لیله؟ : “آیا کسی از شما عاجز است از اینکه یک سوم قرآن را در یک شب بخواند”؟! یکی از حاضران عرض کرد: ای رسول خدا!چه کسی توانایی بر این کار دارد؟! پیغمبر فرمود: اقرؤا قُلْ هُوَ اللّٰهُ أَحَدٌ: “سوره قل هو اللّٰه را بخوانید”.
در حدیث دیگری از امام صادق ع می خوانیم: هنگامی که رسول خدا ص بر جنازه“سعد بن معاذ”نماز گزارد فرمود: هفتاد هزار ملک که در میان آنها “جبرئیل”نیز بود بر جنازه او نماز گزاردند!من از جبرئیل پرسیدم او به خاطر کدام عمل مستحق نماز گزاردن شما شد؟ گفت: به خاطر تلاوت“ قُلْ هُوَ اللّٰهُ أَحَدٌ “در حال نشستن، و ایستادن، و سوار شدن، و پیاده روی و رفت و آمد” (1) .
(1)
و در حدیث دیگری از امام صادق ع می خوانیم: “کسی که یک روز و شب بر او بگذرد و نمازهای پنجگانه را بخواند و در آن قُلْ هُوَ اللّٰهُ أَحَدٌ را نخواند به او گفته می شود یا عبد اللّٰه!لست من المصلین!: “ای بنده خدا!تو از نماز گزاران نیستی”! (2) .
(2)
در حدیث دیگری از پیغمبر اکرم ص آمده است که فرمود: “کسی که ایمان به خدا و روز قیامت دارد خواندن سوره قُلْ هُوَ اللّٰهُ أَحَدٌ را بعد از هر نماز ترک نکند، چرا که هر کس آن را بخواند خداوند خیر دنیا و آخرت را برای او جمع می کند، و خودش و پدر و مادر و فرزندانش را می آمرزد” (3) .
(3)
ص: 429
1- 1) “مجمع البیان”جلد 10 صفحه 561
2- 2 و 3) -“مجمع البیان”جلد 10 صفحه 561 و کتب دیگر تفسیر و حدیث
3-
از روایت دیگری استفاده می شود که خواندن این سوره به هنگام ورود به خانه روزی را فراوان می کند و فقر را دور می سازد (1) در فضیلت این سوره بیش از آن است که این مختصر بگنجد، ونقل کردیم تنها قسمتی از آن است.
(1)
در اینکه چگونه سوره” قُلْ هُوَ اللّٰهُ “معادل یک سوم قرآن است؟ بعضی گفته اند به خاطر اینکه قرآن مشتمل بر”احکام”و“عقائد”و“تاریخ”است، و این سوره بخش“عقائد”را به طور فشرده بیان می کند.
بعضی دیگر گفته اند: قرآن سه بخش است“مبدأ”و“معاد”و“آنچه در میان این دو”قرار دارد، و این سوره بخش اول را شرح می دهد.
این سخن قابل قبول است که تقریبا یک سوم قرآن پیرامون توحید بحث می کند و عصاره آن در سوره توحید آمده.
این سخن را با حدیث دیگری در باره عظمت این سوره پایان می دهیم:
از امام علی بن الحسین ع در باره سوره توحید سؤال کردند، فرمود:
“
ان اللّٰه عز و جل علم انه یکون فی آخر الزمان اقوام متعمقون، فانزل اللّٰه تعالی قُلْ هُوَ اللّٰهُ أَحَدٌ، و الآیات من سوره الحدید الی قوله: ” وَ هُوَ عَلِیمٌ بِذٰاتِ الصُّدُورِ “فمن رام وراء ذلک فقد هلک: “خداوند متعال می دانست که در آخر الزمان اقوامی می آیند که در مسائل تعمق و دقت می کنند، لذا سوره قُلْ هُوَ اللّٰهُ أَحَدٌ، و آیات آغاز سوره حدید، تا عَلِیمٌ بِذٰاتِ الصُّدُورِ را (پیرامون مباحث توحید و خداشناسی) نازل فرمود، هر کس بیش از آن را طلب کند هلاک می شود” (2) .
(2)
ص: 430
1- 1) -“مجمع البیان”جلد 10 صفحه 561 و کتب دیگر تفسیر و حدیث
2- 2) “اصول کافی”جلد 1 باب النسبه حدیث 3