(33) سوره احزاب این سوره در مدینه نازل شده و دارای 73 آیه است
اشاره
ص: 181
ص: 182
نامگذاری و فضیلت سوره احزاب
این سوره به اتفاق دانشمندان اسلام در“مدینه”نازل شده، و چنان که گفتیم مجموع آیات آن 73 آیه است، و از آنجا که بخش مهمی از این سوره به ماجرای“جنگ احزاب” (خندق) می پردازد این نام برای آن انتخاب شده است.
در فضیلت این سوره همین بس که در حدیثی از پیامبر گرامی اسلام ص می خوانیم:
من قرء سوره الاحزاب و علمها اهله… اعطی الامان من عذاب القبر: “کسی که سوره احزاب را تلاوت کند و به خانواده خود تعلیم دهد از عذاب قبر در امان خواهد بود” (1) .
(1)
و از امام صادق ع نقل شده:
من کان کثیر القراءه لسوره الاحزاب کان یوم القیامه فی جوار محمد (ص) و آله و ازواجه: “کسی که سوره احزاب را بسیار تلاوت کند در قیامت در جوار پیامبر و خاندان او خواهد بود” (2) .
(2)
کرارا گفته ایم این گونه فضائل و افتخارات، تنها به تلاوت بی روح و عاری از هر نوع اندیشه و عمل به دست نمی آید، تلاوتی لازم است که مبدء اندیشه گردد و اندیشه ای که افق فکر انسان را چنان روشن سازد که پرتوش در اعمال او ظاهر گردد.
ص: 183
1- 1 و 2) “مجمع البیان”جلد 8 صفحه 334 (آغاز سوره احزاب) .
2-
محتوای سوره احزاب
این سوره یکی از پربارترین سوره های قرآن مجید است، و مسائل متنوع و بسیار مهمی را در زمینه اصول و فروع اسلام تعقیب می کند. بحثهایی را که در این سوره آمده است می توان به هفت بخش تقسیم کرد: بخش اول-سرآغاز سوره است که پیامبر اسلام ص را به اطاعت خداوند و ترک تبعیت از کافران و پیشنهادهای منافقان دعوت می کند، و به او اطمینان می دهد که در برابر کارشکنیهای آنها از وی حمایت خواهد فرمود. بخش دوم-به پاره ای از خرافات زمان جاهلیت مانند مساله“ظهار” که آن را وسیله طلاق و جدایی زن و مرد از هم می دانستند، و همچنین مساله پسرخواندگی (تبنی) اشاره کرده و قلم بطلان بر آنها می کشد، و پیوندهای خویشاوندی را در پیوندهای واقعی و طبیعی منحصر می سازد. بخش سوم-که مهمترین بخش این سوره است مربوط به جنگ احزاب و حوادث تکان دهنده آن، و پیروزی اعجاز آمیز مسلمین بر کفار، و کارشکنیها و بهانه جوئیهای گوناگون منافقان و پیمان شکنی آنان می باشد، و در این زمینه دستورهای جامع و جالبی بیان شده است. بخش چهارم-مربوط به همسران پیامبر است که باید در همه چیز الگو و اسوه برای زنان مسلمان باشند، و در این زمینه دستورات مهمی به آنها می دهد. بخش پنجم-به داستان“زینب”دختر“جحش”که روزی همسر پسر خوانده پیغمبر ص“زید”بود و از او جدا شد، به فرمان خدا با پیامبر ص ازدواج کرد و دستاویزی برای منافقان گشت قرآن در این زمینه پاسخ کافی به بهانه جویان می دهد. بخش ششم-از مساله حجاب سخن می گوید که با بخشهای گذشته نیز رابطه نزدیک دارد و همه زنان با ایمان را به رعایت این دستور اسلامی توصیه می کند. بخش هفتم-که آخرین بخش را تشکیل می دهد، اشاره ای به مساله مهم “معاد”دارد، و راه نجات در آن عرصه عظیم و همچنین مساله امانت داری بزرگ انسان یعنی مساله تعهد و تعهد و تکلیف و مسئولیت او را شرح می دهد.
ص: 184
این سوره به اتفاق دانشمندان اسلام در“مدینه”نازل شده، و چنان که گفتیم مجموع آیات آن 73 آیه است، و از آنجا که بخش مهمی از این سوره به ماجرای“جنگ احزاب” (خندق) می پردازد این نام برای آن انتخاب شده است.
در فضیلت این سوره همین بس که در حدیثی از پیامبر گرامی اسلام ص می خوانیم:
من قرء سوره الاحزاب و علمها اهله… اعطی الامان من عذاب القبر: “کسی که سوره احزاب را تلاوت کند و به خانواده خود تعلیم دهد از عذاب قبر در امان خواهد بود” 1.
و از امام صادق ع نقل شده:
من کان کثیر القراءه لسوره الاحزاب کان یوم القیامه فی جوار محمد (ص) و آله و ازواجه: “کسی که سوره احزاب را بسیار تلاوت کند در قیامت در جوار پیامبر و خاندان او خواهد بود” 2.
کرارا گفته ایم این گونه فضائل و افتخارات، تنها به تلاوت بی روح و عاری از هر نوع اندیشه و عمل به دست نمی آید، تلاوتی لازم است که مبدء اندیشه گردد و اندیشه ای که افق فکر انسان را چنان روشن سازد که پرتوش در اعمال او ظاهر گردد.
ص: