[سوره آل عمران (3) : آیه 69]
اشاره
وَدَّتْ طٰائِفَهٌ مِنْ أَهْلِ اَلْکِتٰابِ لَوْ یُضِلُّونَکُمْ وَ مٰا یُضِلُّونَ إِلاّٰ أَنْفُسَهُمْ وَ مٰا یَشْعُرُونَ (69)
ترجمه:
69-جمعی از اهل کتاب (از یهود) ، دوست داشتند (و آرزو می کردند) شما را گمراه کنند، (اما آنها باید بدانند که نمی توانند شما را گمراه سازند،) آنها گمراه نمی کنند مگر خودشان را، و نمی فهمند!
شان نزول:
بعضی از مفسران نقل کرده اند که جمعی از یهود کوشش داشتند افراد سرشناس و مبارزی از مسلمانان پاکدل چون“معاذ”و“عمار”و بعضی دیگر را به سوی آئین خود دعوت کنند و با وسوسه های شیطانی از اسلام بازگردانند آیه فوق نازل شد و به همه مسلمانان در این زمینه اخطار کرد (1) !
(1)
تفسیر:
وسوسه های یهود
همانگونه که در شان نزول گفته شد، دشمنان اسلام مخصوصا یهود برای دور ساختن تازه مسلمانان از اسلام، از هیچگونه کوشش فروگذار نبودند، و حتی در یاران مخصوص پیامبر ص چنین طمعی داشتند که بتوانند آنها را از اسلام بازگردانند، و بی شک اگر می توانستند در یک یا چند نفر از یاران نزدیک آن حضرت نفوذ کنند ضربه بزرگی بر اسلام وارد می شد و زمینه برای تزلزل دیگران نیز فراهم می گشت.
آیه فوق ضمن افشای این نقشه دشمنان، به آنها یادآور می شود که دست از کوشش بیهوده خود بر دارند، می فرماید: “جمعی از اهل کتاب دوست داشتند شما
ص: 609
1- 1) این شان نزول با اختلاف مختصری در تفسیر ابو الفتوح، روح المعانی و تفسیر کبیر و غیر آن آمده است.
را گمراه کنند” (وَدَّتْ طٰائِفَهٌ مِنْ أَهْلِ الْکِتٰابِ لَوْ یُضِلُّونَکُمْ) (1) (2) .
(1)
(2)
غافل از اینکه تربیت مسلمانان در مکتب پیامبر ص به اندازه ای حساب شده و آگاهانه بود که احتمال بازگشت وجود نداشت، آنها اسلام را با تمام هستی خود دریافته بودند و به آن عشق می ورزیدند، بنا بر این دشمنان نمی توانستند آنها را گمراه سازند.
بلکه به گفته قرآن در ادامه این آیه“آنها تنها خودشان را گمراه می کنند و نمی فهمند” (وَ مٰا یُضِلُّونَ إِلاّٰ أَنْفُسَهُمْ وَ مٰا یَشْعُرُونَ) .
زیرا آنها با القاء شبهات و نسبت دادن خلافها به اسلام و پیامبر ص روح بدبینی را در روح خود پرورش می دادند زیرا کسی که در صدد عیب جویی و خرده گیری است، نقطه های قوت را نمی بیند و گاه بر اثر تعصب و لجاجت نقاط نورانی و قوت در نظرش تاریک و منفی جلوه می کند و به همین دلیل روز به روز بیشتر از حق فاصله می گیرد.
جمله“ وَ مٰا یَشْعُرُونَ ” (آنها متوجه نیستند و نمی فهمند) گویا اشاره به همین نکته روانی است که انسان ناخودآگاه تحت تاثیر سخنان خویش است. و به هنگامی که سعی دارد دیگران را با سفسطه و دروغ و تهمت گمراه کند خودش از آثار آن بر کنار نخواهد بود و این خلاف گویی ها کم کم در روح و جان او چنان اثر می گذارد که به صورت یک عقیده راسخ در می آید، و آنها را باور می کند و برای همیشه گمراه می شود.
***
ص: 610
1- 1) “لو”در جمله“ لَوْ یُضِلُّونَکُمْ “به معنی”ان”مصدریه است، و از آنجا که“لو”معنی تمنی را در این گونه موارد می رساند، به جای آن نشسته تا رساتر باشد.
2- 2) “طائفه”از ماده“طواف”به معنی حرکت دور چیزی است، و از آنجا که در گذشته برای مسائل ایمنی و امنیتی، به صورت دسته جمعی، مسافرت می کردند، واژه طائفه، بر آنها اطلاق شد و سپس به هر گروه و جمعیتی طائفه گفتند.