[سوره آل عمران (3) : آیه 55]
اشاره
إِذْ قٰالَ اَللّٰهُ یٰا عِیسیٰ إِنِّی مُتَوَفِّیکَ وَ رٰافِعُکَ إِلَیَّ وَ مُطَهِّرُکَ مِنَ اَلَّذِینَ کَفَرُوا وَ جٰاعِلُ اَلَّذِینَ اِتَّبَعُوکَ فَوْقَ اَلَّذِینَ کَفَرُوا إِلیٰ یَوْمِ اَلْقِیٰامَهِ ثُمَّ إِلَیَّ مَرْجِعُکُمْ فَأَحْکُمُ بَیْنَکُمْ فِیمٰا کُنْتُمْ فِیهِ تَخْتَلِفُونَ (55)
ترجمه:
55- (به یاد آورید) هنگامی را که خدا به عیسی فرمود: “من تو را بر می گیرم و به سوی خود، بالا می برم و تو را از کسانی که کافر شدند، پاک می سازم، و کسانی را که از تو پیروی کردند، تا روز رستاخیز، برتر از کسانی که کافر شدند، قرار می دهم، سپس بازگشت شما به سوی من است و در میان شما، در آنچه اختلاف داشتید، داوری می کنم.
تفسیر:
بازگشت مسیح به سوی خداوند
این آیه هم چنان ادامه آیات مربوط به زندگی حضرت مسیح ع است، معروف در میان مفسران اسلام، به استناد آیه 157 سوره نساء این است که مسیح ع هرگز کشته نشد (و از توطئه ای که یهود با همکاری بعضی از مسیحیان خیانتکار برای او چیده بودند رهایی یافت) و خداوند او را به آسمان برد. هر چند مسیحیان طبق انجیلهای موجود می گویند مسیح کشته شد و دفن گردید و سپس از میان مردگان برخاست و مدت کوتاهی در زمین بود و بعد به آسمان صعود کرد (1) آیه فوق ناظر به همین معنی است، می فرماید: به یاد آرید”هنگامی را که خدا به عیسی گفت: من تو را بر می گیرم و به سوی خود بالا می برم
(1)
ص: 568
1- 1) انجیل مرقس باب 16، انجیل متی باب 28، انجیل لوقا باب 24، انجیل یوحنا باب 31.
“ (إِذْ قٰالَ اللّٰهُ یٰا عِیسیٰ إِنِّی مُتَوَفِّیکَ وَ رٰافِعُکَ إِلَیَّ) .
بعضی تصور کرده اند که واژه”متوفیک“از ماده”وفات“به معنی”مرگ“ است، به همین دلیل چنین می پندارند که با عقیده معروف میان مسلمانان در باره عدم مرگ حضرت عیسی و زنده بودن او منافات دارد.
در حالی که چنین نیست، زیرا ماده”فوت“به معنی از دست رفتن است ولی “توفی” (بر وزن ترقی) از ماده”وفی“به معنی تکمیل کردن چیزی است و اینکه عمل به عهد و پیمان را وفا می گویند به خاطر تکمیل کردن و به انجام رسانیدن آن است، و نیز به همین دلیل اگر کسی طلب خود را به طور کامل از دیگری بگیرد، عرب می گوید: توفی دینه، “یعنی طلب خود را به طور کامل گرفت”.
در آیات قرآن نیز توفی به معنی گرفتن به طور مکرر به کار رفته است مانند: وَ هُوَ الَّذِی یَتَوَفّٰاکُمْ بِاللَّیْلِ وَ یَعْلَمُ مٰا جَرَحْتُمْ بِالنَّهٰارِ: “او کسی است که روح شما را در شب می گیرد و از آنچه در روز انجام می دهید آگاه است” (1) .
(1)
در این آیه مساله خواب به عنوان توفی روح ذکر شده، همین معنی در آیه 42 سوره زمر و آیات دیگری از قرآن نیز آمده است، درست است که واژه توفی گاهی به معنی مرگ آمده و متوفی به معنی مرده است، ولی حتی در اینگونه موارد نیز حقیقتا به معنی مرگ نیست، بلکه به معنی تحویل گرفتن روح می باشد و اصولا در معنی توفی، مرگ نیفتاده، و ماده فوت از ماده وفی به کلی جدا است.
با توجه به آنچه گفته شد معنی آیه مورد بحث روشن می شود که خداوند می فرماید: “ای عیسی!تو را بر می گیرم و به سوی خود می برم” (البته اگر توفی تنها به معنی گرفتن روح باشد، لازمه آن مرگ جسم است) .
سپس می افزاید: “و تو را از کسانی که کافر شدند پاک می سازم
ص: 569
1- 1) سوره انعام، آیه 60.
” (وَ مُطَهِّرُکَ مِنَ الَّذِینَ کَفَرُوا) .
منظور از این پاکیزگی، یا نجات او از چنگال افراد پلید و بی ایمان است، و یا از تهمتهای ناروا و توطئه های ناجوانمردانه، که در سایه پیروزی آیین او، حاصل شد، همانگونه که در مورد پیامبر اسلام ص در سوره فتح می خوانیم: إِنّٰا فَتَحْنٰا لَکَ فَتْحاً مُبِیناً لِیَغْفِرَ لَکَ اللّٰهُ مٰا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِکَ وَ مٰا تَأَخَّرَ، “ما برای تو پیروزی آشکاری فراهم ساختیم، تا خداوند گناهان گذشته و آینده تو را ببخشد”.
یعنی از گناهانی که به تو در گذشته نسبت می دادند و زمینه آن را برای آینده نیز فراهم ساخته بودند پاک سازد.
و نیز ممکن است منظور از پاک ساختن او، بیرون بردن مسیح ع از آن محیط آلوده باشد.
سپس می افزاید: “ما پیروان تو را تا روز رستاخیز بر کافران برتری می دهیم” (وَ جٰاعِلُ الَّذِینَ اتَّبَعُوکَ فَوْقَ الَّذِینَ کَفَرُوا إِلیٰ یَوْمِ الْقِیٰامَهِ) .
این بشارتی است که خدا به مسیح و پیروان او داد تا مایه دلگرمی آنان در مسیری که انتخاب کرده بودند گردد.
این آیه یکی از آیات اعجاز آمیز و از پیشگوییها و اخبار غیبی قرآن است که می گوید پیروان مسیح ع همواره بر یهود که مخالف مسیح ع بودند برتری خواهند داشت.
در دنیای کنونی، این حقیقت را با چشم خود می بینیم که یهود و صهیونیستها بدون وابستگی و اتکاء به مسیحیان، حتی یک روز نمی توانند به حیات سیاسی و اجتماعی خود ادامه دهند، روشن است که منظور از” اَلَّذِینَ کَفَرُوا “، جماعتی از یهود می باشند که به مسیح ع کافر شدند.
و در پایان آیه می فرماید: “سپس بازگشت همه شما به سوی من است، و من در میان شما در آنچه اختلاف داشتید داوری می کنم” (ثُمَّ إِلَیَّ مَرْجِعُکُمْ فَأَحْکُمُ
ص: 570
بَیْنَکُمْ فِیمٰا کُنْتُمْ فِیهِ تَخْتَلِفُونَ
) .
یعنی آنچه از پیروزیها گفته شد مربوط به این جهان است محاکمه نهایی و گرفتن نتیجه اعمال چیزی است که در آخرت خواهد آمد.
نکته:
آیا آیین مسیح ع تا پایان جهان باقی خواهد بود؟
در اینجا سؤالی پیش می آید که طبق این آیه، یهود و نصاری تا دامنه قیامت در جهان خواهند بود، و همواره این دو مذهب به زندگی خود ادامه خواهند داد، با اینکه در اخبار و روایات مربوط به ظهور حضرت مهدی”عج“می خوانیم، که او همه ادیان را زیر نفوذ خود در می آورد پاسخ این سؤال از دقت در روایات مزبور روشن می شود، زیرا در روایات مربوط به ظهور حضرت مهدی”عج“می خوانیم که هیچ خانه ای در شهر و بیابان نمی ماند مگر اینکه توحید در آن نفوذ می کند، یعنی اسلام به صورت یک آیین رسمی همه جهان را فرا خواهد گرفت و حکومت به صورت یک حکومت اسلامی در می آید، و غیر از قوانین اسلام چیزی بر جهان حکومت نخواهد داشت ولی هیچ مانعی ندارد که اقلیتی از یهود و نصاری، در پناه حکومت حضرت مهدی”عج“با شرایط”اهل ذمه“وجود داشته باشند.
زیرا می دانیم حضرت مهدی”عج“مردم را از روی اجبار به اسلام نمی کشاند، بلکه با منطق پیش می رود، و توسل او به قدرت و نیروی نظامی برای بسط عدالت، و برانداختن حکومتهای ظلم و قرار دادن جهان در زیر پرچم عدالت اسلام است، نه برای اجبار به پذیرفتن این آیین، و گر نه آزادی و اختیار مفهومی نخواهد داشت.
***
ص: 571