[سوره آل عمران (3) : آیات 59 تا 60]
اشاره
إِنَّ مَثَلَ عِیسیٰ عِنْدَ اَللّٰهِ کَمَثَلِ آدَمَ خَلَقَهُ مِنْ تُرٰابٍ ثُمَّ قٰالَ لَهُ کُنْ فَیَکُونُ (59) اَلْحَقُّ مِنْ رَبِّکَ فَلاٰ تَکُنْ مِنَ اَلْمُمْتَرِینَ (60)
ترجمه:
59-مثل عیسی در نزد خدا، همچون آدم است، که او را از خاک آفرید، و سپس به او فرمود:
“موجود باش!”او هم فورا موجود شد. (بنا بر این، ولادت مسیح بدون پدر، هرگز دلیل بر الوهیت او نیست.) 60-اینها حقیقتی است از جانب پروردگار تو، بنا بر این، از تردید کنندگان مباش!
شان نزول:
همانطور که در آغاز سوره مشروحا بیان شد، مقدار زیادی از آیات این سوره در پاسخ گفتگوهای مسیحیان نجران، نازل شده است، چون آنها در یک هیات شصت نفری به اتفاق چند نفر از رؤسا و بزرگان خود به عنوان نمایندگی برای گفتگو با پیامبر اسلام ص به مدینه وارد شده بودند.
از جمله مسائلی که در این گفتگو مطرح شد این بود که آنها از پیامبر ص پرسیدند: ما را به چه چیز دعوت می کنی؟ پیامبر ص فرمود: به سوی خداوند یگانه، و اینکه از طرف او رسالت خلق را دارم و مسیح ع بنده ای از بندگان او است، و حالات بشری داشت و مانند دیگران غذا می خورد.
آنها این سخن را نپذیرفتند و به ولادت عیسی ع بدون پدر اشاره کرده و آن را دلیل بر الوهیت او خواندند، آیات فوق نازل شد و به آنها پاسخ داد و چون حاضر به قبول پاسخ نشدند، آنها را دعوت به مباهله کرد که شرح آن به زودی خواهد آمد.
ص: 575
تفسیر:
نفی الوهیت مسیح
همانگونه که در شان نزول آمد، این آیات ناظر به کسانی است که ولادت حضرت مسیح ع را بدون پدر، دلیل بر فرزندی او نسبت به خدا، و یا الوهیتش می گرفتند، آیه نخست می گوید: “مثل عیسی نزد خدا همچون مثل آدم است که او را از خاک آفرید، سپس به او فرمود: موجود باش، او نیز بلافاصله موجود شد”! (إِنَّ مَثَلَ عِیسیٰ عِنْدَ اللّٰهِ کَمَثَلِ آدَمَ خَلَقَهُ مِنْ تُرٰابٍ ثُمَّ قٰالَ لَهُ کُنْ فَیَکُونُ) .
و با این استدلال کوتاه و روشن، به ادعای آنها پاسخ می گوید که اگر مسیح ع بدون پدر به دنیا آمد، جای تعجب نیست، و دلیل بر فرزندی خدا یا عین خدا بودن نمی باشد، زیرا موضوع آفرینش آدم ع، از این هم شگفت انگیزتر بود، او بدون پدر و مادر به دنیا آمد، سپس به غافلان می فهماند: که هر کاری در برابر اراده حق، سهل و آسان است تنها کافی است بفرماید: “موجود باش، آن هم موجود می شود”.
اصولا مشکل و آسان نسبت به مخلوقات است که قدرت محدودی دارند و اما آن کس که قدرتش نامحدود است، تقسیم کارها به مشکل و آسان، برای او مفهومی ندارد برای او آفریدن یک برگ، یا آفرینش یک جنگل در هزاران کیلومتر یکسان است، و آفرینش یک ذره خاک با منظومه شمسی، مساوی است.
* در دومین آیه برای تاکید آنچه در آیات قبل آمد، می فرماید: “اینها را (که در باره حضرت مسیح ع و چگونگی ولادت او و مقاماتش) بر تو می خوانیم حقی است از سوی پروردگارت، و چون حق است، هرگز از تردید کنندگان در آن مباش” (اَلْحَقُّ مِنْ رَبِّکَ فَلاٰ تَکُنْ مِنَ الْمُمْتَرِینَ) . ص: 576 در مورد جمله“ اَلْحَقُّ مِنْ رَبِّکَ “مفسران دو احتمال داده اند نخست اینکه جمله مرکب از مبتدا و خبر باشد (الحق”مبتدا”، من ربک“خبر”) بنا بر این معنی آن چنین می شود که“حق همواره از طرف پروردگار خواهد بود”زیرا حق به معنی واقعیت است، و واقعیت عین هستی است، و هستی ها همه از وجود او می جوشد، باطل، عدم و نیستی است و با ذات او بیگانه است. دیگر اینکه جمله مزبور خبر مبتدای محذوفی است که“ذلک الاخبار”بوده باشد، یعنی“این خبرهایی که به تو داده شد، همگی حقایقی است از طرف پروردگار”و هر دو معنی با آیه سازگار است. *
ص: 577