[سوره آل عمران (3) : آیات 42 تا 43]
اشاره
وَ إِذْ قٰالَتِ اَلْمَلاٰئِکَهُ یٰا مَرْیَمُ إِنَّ اَللّٰهَ اِصْطَفٰاکِ وَ طَهَّرَکِ وَ اِصْطَفٰاکِ عَلیٰ نِسٰاءِ اَلْعٰالَمِینَ (42) یٰا مَرْیَمُ اُقْنُتِی لِرَبِّکِ وَ اُسْجُدِی وَ اِرْکَعِی مَعَ اَلرّٰاکِعِینَ (43)
ترجمه:
42-و (به یاد آورید) هنگامی را که فرشتگان گفتند: “ای مریم!خدا تو را برگزیده و پاک ساخته، و بر تمام زنان جهان، برتری داده است.
43-ای مریم! (به شکرانه این نعمت) برای پروردگار خود، خضوع کن و سجده بجا آور!و با رکوع کنندگان، رکوع کن!”
تفسیر:
مریم بانوی برگزیده الهی
این آیات بار دیگر، به داستان مریم باز می گردد، و از دوران شکوفایی و برومندی او سخن می گوید، و مقامات والای او را بر می شمرد.
نخست از گفتگوی فرشتگان با مریم، بحث می کند، می فرماید: به یاد آور “هنگامی را که فرشتگان گفتند: ای مریم!خدا تو را برگزیده و پاک ساخته و بر تمام زنان جهان برتری داده است” (وَ إِذْ قٰالَتِ الْمَلاٰئِکَهُ یٰا مَرْیَمُ إِنَّ اللّٰهَ اصْطَفٰاکِ وَ طَهَّرَکِ وَ اصْطَفٰاکِ عَلیٰ نِسٰاءِ الْعٰالَمِینَ) . (1)
(1)
چه افتخاری از این برتر که انسانی با فرشتگان هم سخن شود، آن هم سخنی که بشارت برگزیدگی او از سوی خدا و طهارت و برتری او بر تمام زنان جهان باشد، و این نبود جز در سایه تقوا و پرهیزگاری و ایمان و عبادت او، آری او برگزیده شد تا
ص: 541
1- 1) منظور از پاکی مریم، یا پاکی از عادت ماهانه است که به او اجازه می داد همواره خدمت بیت المقدس کند و یا پاکی از هر گونه آلودگی اخلاقی و معنوی و گناه.
پیامبری همچون عیسای مسیح به دنیا آورد.
جالب توجه این که جمله“اصطفیک”در آیه تکرار شده یک بار برای بیان برگزیدگی او به طور مطلق و بار دوم برای برگزیدگی او نسبت به تمام زنان جهان.
این آیه گواه بر این است که مریم بزرگ ترین شخصیت زن در جهان خود بوده است. و این موضوع با آنچه درباره بانوی بزرگ اسلام فاطمه ع رسیده است که او برترین بانوی جهان است منافات ندارد زیرا در روایات متعددی از پیغمبر اسلام ص و امام صادق ع نقل شده که:
“
اما مریم کانت سیده نساء زمانها اما فاطمه فهی سیده نساء العالمین من الاولین و الاخرین ” (اما مریم بانوی زنان زمان خود بود اما فاطمه بانوی همه بانوان جهان از اولین و آخرین است) (1) .
(1)
کلمه“العالمین”هیچگونه منافات با این سخن ندارد زیرا این کلمه در قرآن و عبارات معمولی به معنی مردمی که در یک عصر و زمان زندگی می کنند آمده است چنان که در باره بنی اسرائیل می خوانیم: “ وَ أَنِّی فَضَّلْتُکُمْ عَلَی الْعٰالَمِینَ ” (2) (و من شما را بر جهانیان برتری بخشیدم) بدیهی است منظور، برتری مؤمنان بنی اسرائیل بر مردم عصر خود بوده است.
(2)
* در آیه بعد سخن از خطاب دیگری از فرشتگان به مریم است، می گویند: “ای مریم! (به شکرانه این نعمتهای بزرگ که از سوی خداوند برگزیده شده ای و بر زنان جهان عصر خود برتری یافته ای و از هر نظر پاک و پاکیزه گشته ای) برای پروردگارت سجده کن و همراه رکوع کنندگان رکوع نما ص: 542 1- 1) نور الثقلین، جلد 1 صفحه 336 و بحار الانوار، جلد 10 صفحه 24. 2- 2) سوره بقره، آیه 47. ” (یٰا مَرْیَمُ اقْنُتِی لِرَبِّکِ وَ اسْجُدِی وَ ارْکَعِی مَعَ الرّٰاکِعِینَ) . در اینجا سه دستور از طرف فرشتگان به مریم داده شده: نخست“قنوت”در برابر پروردگار و این واژه همانطور که سابقا اشاره کردیم به معنی خضوع و دوام اطاعت است، و دیگر“سجود”که آن نیز نوعی از“خضوع کامل”در برابر خدا است و دیگر“رکوع”که آن هم نوع دیگری از خضوع و تواضع می باشد. جمله“ وَ ارْکَعِی مَعَ الرّٰاکِعِینَ ” (با رکوع کنندگان رکوع کن) ممکن است اشاره به نماز جماعت بوده باشد، و نیز ممکن است اشاره به پیوستن به جمعیت نمازگزاران و خاضعان در برابر خدا باشد، یعنی همانطور که دیگر بندگان خالص خدا برای او رکوع بجا می آورند، تو نیز رکوع کن. در این آیه نخست اشاره به سجده و سپس اشاره به رکوع شده است، و این نه به خاطر آن است که در نماز آنها سجده قبل از رکوع انجام می گرفته بلکه منظور انجام هر دو عبادت است و نظری به ترتیب آنها نیست مثل این است که بگوییم نماز بخوان و وضو بگیر و پاکیزه باش یعنی همه این وظایف را انجام بده زیرا عطف کردن با“واو”دلالتی بر ترتیب ندارد، به علاوه رکوع و سجود در اصل به معنی تواضع و خضوع است و رکوع و سجود معمولی یکی از مصادیق آن محسوب می شود. *
ص: 543