[سوره آل عمران (3) : آیات 176 تا 177]
اشاره
وَ لاٰ یَحْزُنْکَ اَلَّذِینَ یُسٰارِعُونَ فِی اَلْکُفْرِ إِنَّهُمْ لَنْ یَضُرُّوا اَللّٰهَ شَیْئاً یُرِیدُ اَللّٰهُ أَلاّٰ یَجْعَلَ لَهُمْ حَظًّا فِی اَلْآخِرَهِ وَ لَهُمْ عَذٰابٌ عَظِیمٌ (176) إِنَّ اَلَّذِینَ اِشْتَرَوُا اَلْکُفْرَ بِالْإِیْمٰانِ لَنْ یَضُرُّوا اَللّٰهَ شَیْئاً وَ لَهُمْ عَذٰابٌ أَلِیمٌ (177)
ترجمه:
176-کسانی که در راه کفر بر یکدیگر پیشی می گیرند، تو را غمگین نسازند، زیرا آنها هرگز زیانی به خداوند نمی رسانند (بعلاوه) خدا می خواهد (آنها را بحال خود واگذارد و در نتیجه) بهره ای برای آنها در آخرت قرار ندهد، و برای آنها مجازات بزرگی است.
177-کسانی که ایمان را دادند و کفر را خریداری کردند هرگز به خدا زیانی نمی رسانند و برای آنها مجازات دردناکی است.
تفسیر:
تسلیت به پیامبر (ص)
وَ لاٰ یَحْزُنْکَ الَّذِینَ یُسٰارِعُونَ فِی الْکُفْرِ
روی سخن در این آیه به پیامبر ص است و به دنبال حادثه دردناک احد، خداوند او را تسلیت می گوید که ای پیامبر!از این که می بینی جمعی در راه کفر، بر یکدیگر پیشی می گیرند، و گویا با هم مسابقه گذاشته اند، هیچگاه غمگین مباش، زیرا:
آنها هرگز هیچگونه زیانی به خداوند نمی رسانند (إِنَّهُمْ لَنْ یَضُرُّوا اللّٰهَ شَیْئاً) بلکه خودشان در این راه زیان می بینند، اصولا نفع و ضرر و سود و زیان برای موجوداتی است که وجودشان از خودشان نیست، اما خداوند ازلی و ابدی که از
ص: 180
هر جهت بی نیاز است و وجودش نامحدود، کفر و ایمان مردم و کوششها و تلاشهای آنها در این راه چه اثری برای خداوند میتواند داشته باشد؟ آنها هستند که در پناه ایمان، تکامل می یابند و بخاطر کفر تنزل و سقوط می کنند.
بعلاوه خلافکاریهای آنها فراموش نخواهد شد و به نتیجه اعمال خود خواهند رسید. یُرِیدُ اللّٰهُ أَلاّٰ یَجْعَلَ لَهُمْ حَظًّا فِی الْآخِرَهِ وَ لَهُمْ عَذٰابٌ عَظِیمٌ: “خدا می خواهد آنها را در این راه، آزاد بگذارد و چنان به سرعت راه کفر را بپویند که کمترین بهره ای در آخرت نداشته باشند، بلکه عذاب عظیم در انتظار آنها باشد”.
در حقیقت آیه میگوید: اگر آنها در راه کفر بر یکدیگر پیشی میگیرند، نه بخاطر این است که خدا نمیتواند جلو آنها را بگیرد بلکه خدا آزادی عمل به- آنها داده تا هر چه میتوانند انجام دهند و نتیجه اش محرومیت کامل آنها از مواهب جهان دیگر است بنا بر این، آیه نه تنها دلالت بر جبر ندارد بلکه یکی از دلائل آزادی اراده است. سپس در آیه بعد، مطلب را بطور وسیعتر، عنوان کرده و می فرماید: إِنَّ الَّذِینَ اشْتَرَوُا الْکُفْرَ بِالْإِیْمٰانِ لَنْ یَضُرُّوا اللّٰهَ شَیْئاً: یعنی نه تنها افرادی که به سرعت در راه کفر، پیش میروند چنین هستند، بلکه تمام کسانی که به نوعی راه کفر را پیش گرفته اند و ایمان را از دست داده و در مقابل آن، کفر خریداری نموده اند، هرگز بخدا زیان نمیرسانند و زیان آن، دامنگیر خودشان می شود.
و در پایان آیه می فرماید: وَ لَهُمْ عَذٰابٌ أَلِیمٌ: آنها عذاب دردناک دارند، و این تفاوت در تعبیر که در اینجا“ عَذٰابٌ أَلِیمٌ “و در آیه قبل” عَذٰابٌ عَظِیمٌ ” ذکر شده بود بخاطر آن است که آنها در مسیر کفر با سرعت بیشتری پیش می رفتند.
ص: 181