(56) سوره واقعه این سوره در مکه نازل شده و دارای 96 آیه است
اشاره
ص: 191
ص: 192
محتوای سوره واقعه
در“تاریخ القرآن”از“ابن ندیم”نقل شده که سوره“واقعه”چهل و چهارمین سوره ای است که بر پیغمبر اکرم ص نازل شد (1) قبل از آن سوره “طه”، و بعد از آن“شعرا”بوده است.
(1)
این سوره همانگونه که از لحن آن پیدا است، و مفسران نیز تصریح کرده اند، در مکه نازل شده است، هر چند بعضی گفته اند آیه 81 و 82 در مدینه نازل گردیده، ولی دلیلی برای این گفته در دست نیست، و نشانه ای در آیات مزبور بر این ادعا وجود ندارد.
سوره واقعه چنان که از نامش پیدا است از قیامت و ویژگیهای آن سخن می گوید، و این معنی در تمام آیات 96 گانه سوره مساله اصلی است، اما از یک نظر می توان محتوای سوره را در هشت بخش خلاصه کرد:
1-آغاز ظهور قیامت و حوادث سخت و وحشتناک مقارن آن.
2-گروه بندی انسانها در آن روز و تقسیمشان به“اصحاب الیمین”و“اصحاب الشمال”و“مقربین”.
3-بحث مشروحی از مقامات مقربین و انواع پاداشهای آنها در بهشت.
4-بحث مشروحی در باره گروه دوم یعنی اصحاب الیمین و انواع مواهب الهی بر آنها.
5-بحث قابل ملاحظه ای در باره“اصحاب الشمال”و مجازاتهای دردناک آنها در دوزخ.
ص: 193
1- 1) تاریخ القرآن ابو عبد اللّٰه زنجانی صفحه 59.
6-ذکر دلائل مختلفی پیرامون مساله معاد از طریق بیان قدرت خداوند، و خلقت انسان از نطفه ناچیز، و تجلی حیات در گیاهان، و نزول باران، و فروغ آتش، که در ضمن نشانه هایی از توحید نیز محسوب می شود.
7-ترسیمی از حالت احتضار و انتقال از این جهان به جهان دیگر که آن خود نیز از مقدمات رستاخیز است.
8-نظر اجمالی دیگری روی پاداش و کیفر مؤمنان و کافران و سرانجام سوره را با نام پروردگار عظیم پایان می دهد.
***
فضیلت تلاوت این سوره
در باره تلاوت این سوره روایات زیادی در منابع اسلامی ذکر شده است، از جمله در حدیثی از رسول خدا می خوانیم: “ من قرأ سوره الواقعه کتب لیس من الغافلین ”: “کسی که سوره واقعه را بخواند نوشته می شود که این فرد از غافلان نیست” 1. چرا که آیات سوره آن قدر تکان دهنده و بیدار کننده است که جایی برای غفلت انسان باقی نمی گذارد. به همین دلیل در حدیث دیگری از پیامبر ص می خوانیم: وقتی از آن حضرت سؤال کردند: چرا با این سرعت آثار پیری در چهره مبارک شما ظاهر شده است؟ در پاسخ فرمود: شیبتنی هود، و الواقعه، و المرسلات، و عم یتساءلون: “سوره های هود و واقعه و مرسلات و عم مرا پیر کرد”! 2 (چرا که در این سوره ها اخبار تکان دهنده ای از قیامت و رستاخیز و حوادث هولناک و مجازات مجرمان آمده، همچنین داستانهای تکان دهنده ای از سرگذشت اقوام پیشین و بلاهایی که بر آنها نازل شد) . در حدیث دیگری از امام صادق ع می خوانیم: من قرأ فی کل لیله جمعه الواقعه احبه اللّٰه، و حببه الی الناس اجمعین، و لم یر فی الدنیا بؤسا ابدا، و لا فقرا و لا فاقه و لا آفه من آفات الدنیا، و کان من رفقاء امیر المؤمنین ع: “هر کس سوره واقعه را در هر شب جمعه بخواند خداوند او را دوست دارد و نزد همه مردم محبوب می کند، و هرگز در دنیا ناراحتی نمی بیند، و فقر و فاقه و آفتی از آفات دنیا دامنگیرش نمی شود، و از دوستان امیر مؤمنان علی ع خواهد بود” 1. در حدیث دیگری آمده است که عثمان بن عفان به عنوان عیادت وارد بر عبد اللّٰه بن مسعود شد در همان بیماری که با آن از دنیا رفت، پرسید: از چه ناراحتی؟ گفت: از گناهانم، گفت: چه میل داری؟ گفت: رحمت پروردگارم! گفت: اگر موافق باشی طبیب برای تو بیاوریم؟ گفت: طبیب بیمارم کرده، گفت: اگر مایل باشی دستور دهم عطای تو را از بیت المال بیاورند، گفت: آن روز که نیازمند بودم به من ندادی و امروز که بی نیازم به من می دهی؟! گفت: مانعی ندارد برای دخترانت باشد، گفت: آنها هم نیازی ندارند، چرا که من سفارش کردم سوره“واقعه”را بخوانند، من از رسول خدا ص شنیدم که می فرماید: من قرأ سوره الواقعه کل لیله لم تصبه فاقه ابدا: “هر کس سوره واقعه را هر شب بخواند هرگز فقیر نخواهد شد” 2. و به همین دلیل در روایت دیگری سوره واقعه سوره“غنی”نامیده شده است 1. روشن است که تنها نمی توان با لقلقه زبان اینهمه برکات را در اختیار گرفت، بلکه باید به دنبال تلاوت فکر و اندیشه، و به دنبال آن حرکت و عمل باشد.
ص: 194
در“تاریخ القرآن”از“ابن ندیم”نقل شده که سوره“واقعه”چهل و چهارمین سوره ای است که بر پیغمبر اکرم ص نازل شد (1) قبل از آن سوره “طه”، و بعد از آن“شعرا”بوده است.
(1)
این سوره همانگونه که از لحن آن پیدا است، و مفسران نیز تصریح کرده اند، در مکه نازل شده است، هر چند بعضی گفته اند آیه 81 و 82 در مدینه نازل گردیده، ولی دلیلی برای این گفته در دست نیست، و نشانه ای در آیات مزبور بر این ادعا وجود ندارد.
سوره واقعه چنان که از نامش پیدا است از قیامت و ویژگیهای آن سخن می گوید، و این معنی در تمام آیات 96 گانه سوره مساله اصلی است، اما از یک نظر می توان محتوای سوره را در هشت بخش خلاصه کرد:
1-آغاز ظهور قیامت و حوادث سخت و وحشتناک مقارن آن.
2-گروه بندی انسانها در آن روز و تقسیمشان به“اصحاب الیمین”و“اصحاب الشمال”و“مقربین”.
3-بحث مشروحی از مقامات مقربین و انواع پاداشهای آنها در بهشت.
4-بحث مشروحی در باره گروه دوم یعنی اصحاب الیمین و انواع مواهب الهی بر آنها.
5-بحث قابل ملاحظه ای در باره“اصحاب الشمال”و مجازاتهای دردناک آنها در دوزخ.
ص:
1- 1) ثواب الاعمال (طبق نقل نور الثقلین جلد 5 صفحه 203) .
در“تاریخ القرآن”از“ابن ندیم”نقل شده که سوره“واقعه”چهل و چهارمین سوره ای است که بر پیغمبر اکرم ص نازل شد (1) قبل از آن سوره “طه”، و بعد از آن“شعرا”بوده است.
(1)
این سوره همانگونه که از لحن آن پیدا است، و مفسران نیز تصریح کرده اند، در مکه نازل شده است، هر چند بعضی گفته اند آیه 81 و 82 در مدینه نازل گردیده، ولی دلیلی برای این گفته در دست نیست، و نشانه ای در آیات مزبور بر این ادعا وجود ندارد.
سوره واقعه چنان که از نامش پیدا است از قیامت و ویژگیهای آن سخن می گوید، و این معنی در تمام آیات 96 گانه سوره مساله اصلی است، اما از یک نظر می توان محتوای سوره را در هشت بخش خلاصه کرد:
1-آغاز ظهور قیامت و حوادث سخت و وحشتناک مقارن آن.
2-گروه بندی انسانها در آن روز و تقسیمشان به“اصحاب الیمین”و“اصحاب الشمال”و“مقربین”.
3-بحث مشروحی از مقامات مقربین و انواع پاداشهای آنها در بهشت.
4-بحث مشروحی در باره گروه دوم یعنی اصحاب الیمین و انواع مواهب الهی بر آنها.
5-بحث قابل ملاحظه ای در باره“اصحاب الشمال”و مجازاتهای دردناک آنها در دوزخ.
ص:
1- 1) “روح المعانی”جلد 27 صفحه 111.