(113) سوره فلق این سوره در مکه نازل شده و دارای 5 آیه است
اشاره
ص: 453
محتوی و فضیلت سوره“فلق”
جمعی معتقدند که این سوره در مکه نازل شده است هر چند جمعی دیگر از مفسران آن را“مدنی”می دانند.
محتوای این سوره تعلیماتی است که خداوند به پیغمبر اکرم ص خصوصا و به سایر مسلمانان عموما، در زمینه پناه بردن به ذات پاک او از شر همه اشرار می دهد، تا خود را به او بسپارند، و در پناه او از شر هر موجود صاحب شر در امان بدارند.
در باره شان نزول این سوره روایاتی در غالب کتب تفسیر نقل شده که مطابق آنها پیغمبر اکرم ص به وسیله بعضی از یهود مورد سحر قرار گرفته، و بیمار شده بود، جبرئیل نازل شد و محل ابزار سحر را که در چاهی پنهان کرده بودند نشان داد، آن را بیرون آوردند، سپس این سوره را خواندند، و حال پیغمبر اکرم ص بهبود یافت.
ولی مرحوم طبرسی و بعضی دیگر از محققان اینگونه روایات را که سند آن فقط به دو نفر“ابن عباس”و“عایشه”منتهی می شود زیرا سؤال قرار دادند، زیرا:
اولا سوره طبق مشهور مکی است و لحن آن نیز لحن سوره های مکی را دارد، در حالی که درگیری پیامبر ص با یهود در مدینه بوده است و این خود دلیلی است بر عدم اصالت اینگونه روایات.
از سوی دیگر اگر پیغمبر اکرم ص به این آسانی مورد سحر ساحران قرار گیرد تا آنجا که بیمار شود و در بستر بیفتد، به آسانی ممکن است او را از مقاصد بزرگش بازدارند، مسلما خداوندی که او را برای چنان ماموریت و رسالت
ص: 454
عظیمی فرستاده از نفوذ سحر ساحران حفظ خواهد کرد، تا مقام والای نبوت بازیچه دست آنها نشود.
از سوی سوم اگر بنا شود سحر در جسم پیغمبر ص اثر بگذارد ممکن است این توهم در مردم پیدا شود که سحر در روح او نیز مؤثر است، و ممکن است افکارش دستخوش سحر ساحران گردد، و این معنی اصل اعتماد به پیامبر ص را در افکار عمومی متزلزل می سازد.
و لذا قرآن مجید این معنی را نفی می کند که پیغمبر“مسحور”شده باشد می فرماید: وَ قٰالَ الظّٰالِمُونَ إِنْ تَتَّبِعُونَ إِلاّٰ رَجُلاً مَسْحُوراً اُنْظُرْ کَیْفَ ضَرَبُوا لَکَ الْأَمْثٰالَ فَضَلُّوا فَلاٰ یَسْتَطِیعُونَ سَبِیلاً: “ظالمان گفتند شما از یک انسان سحره شده ای پیروی می کنید، ببین چگونه برای تو مثلها زدند و گمراه شدند؟ آن چنان که نمی توانند راه را پیدا کنند”! (فرقان 8 و 9) .
“مسحور”در اینجا خواه به معنی کسی باشد که از نظر عقلی سحر شده یا در جسمش، در هر صورت گواه بر مقصود ما است.
به هر حال با چنین روایات مشکوکی نمی توان قداست مقام نبوت را زیر سؤال برد، و در فهم آیات بر آنها تکیه کرد.
در باره فضیلت این سوره از پیغمبر اکرم ص نقل شده است که فرمود:
انزلت علی آیات لم ینزل مثلهن:المعوذتان: “آیاتی بر من نازل شده که همانند آنها نازل نشده است، و آن دو سوره”فلق“و”ناس“است” (1) .
(1)
و در حدیث دیگری از امام باقر ع می خوانیم: “کسی که در نماز”وتر“ سوره”فلق“و”ناس“و” قُلْ هُوَ اللّٰهُ أَحَدٌ “را بخواند به او گفته می شود ای بنده خدا بشارت باد بر تو خدا نماز وتر تو را قبول کرد” (2) .
(2)
ص: 455
1- 1 و 2) “نور الثقلین”جلد 5 صفحه 716 و“مجمع البیان”جلد 10 صفحه 567.
2-
و باز در روایتی از پیغمبر اکرم ص می خوانیم که به یکی از یارانش فرمود می خواهی دو سوره به تو تعلیم کنم که برترین سوره های قرآن است؟ عرض کرد: آری ای رسول خدا!حضرت معوذتان (سوره فلق و سوره ناس) را به او تعلیم کرد، سپس آن دو را در نماز صبح قرائت نمود و به او فرمود:
هر گاه برمی خیزی و می خوابی آنها را بخوان (1) .
(1)
روشن است اینها برای کسانی است که روح و جان و عقیده و عمل خود را با محتوای آن هماهنگ سازند.
***
ص: 456
1- 1) “نور الثقلین”جلد 5 صفحه 716 و“مجمع البیان”جلد 10 صفحه 567.