(41) سوره حم سجده"فصلت" این سوره در مکه نازل شده و دارای 54 آیه است

اشاره

تاریخ شروع 28\محرم الحرام\1405 2\8\1363

ص: 201

ص: 202

محتوای سوره"فصلت"

این سوره به حکم اینکه از سوره های مکی است ویژگیهای سوره های مکی را که تاکید بر معارف اسلامی و مسائل اعتقادی و انذار و بشارت است در بردارد، و در عین حال مسائلی در آن مطرح است که در سوره های دیگر قرآن مطرح نشده، و از مختصات این سوره است.

رویهمرفته محتوای این سوره را می توان در چند بخش خلاصه کرد:

1-توجه به قرآن و بحثهای فراوانی پیرامون آن که در آیات مختلف این سوره آمده است، و از جمله بقاء حاکمیت قرآن و تسلط منطقی آن در تمام ادوار و اعصار که در آیه 41 و 42 این سوره به آن اشاره شده است، و صریحا می گوید:

"این کتابی است شکست ناپذیر که باطل هرگز بر آن غلبه نخواهد کرد"و در عین حال دلیلی است بر عدم تحریف قرآن در طول تاریخ، و همچنین موضعگیریهای سرسختانه دشمنان در مقابل این کتاب آسمانی تا آنجا که مردم را از شنیدن آیات قرآن نهی می کردند.

2-توجه به آفرینش آسمان و زمین، مخصوصا آغاز آفرینش جهان از ماده گازی شکل (دخان) و مراحل پیدایش کره زمین و کوه ها و گیاهان و حیوانات.

3-اشاراتی به سرگذشت اقوام مغرور و سرکش پیشین، از جمله قوم عاد و ثمود، و سرنوشت دردناک آنها و اشاره کوتاهی به داستان موسی ع.

4-انذار و تهدید مشرکان و کافران مخصوصا با ذکر آیات تکان دهنده ای در باره قیامت و گواهی اعضای بدن حتی پوست تن انسان، و توبیخ شدید پروردگار نسبت به آنها به هنگامی که در برابر عذاب الهی قرار می گیرند.

5-پاره ای از دلائل رستاخیز و قیامت و خصوصیات و ویژگیهای آن.

ص: 203

6-مواعظ و اندرزهای گوناگون که در لابلای مباحث فوق آمده و به آنها روح و حیات بیشتری می بخشد، مخصوصا دعوت به استقامت در راه حق، و طریقه برخورد منطقی با دشمنان و طرز راهنمایی آنها به آئین خداوند.

7-سرانجام سوره را با بحث جالب و کوتاهی پیرامون"آیات آفاقی و انفسی پروردگار"و بازگشتی بر مساله معاد پایان می بخشد.

***

فضیلت تلاوت این سوره

در حدیثی از پیغمبر گرامی اسلام می خوانیم: من قرا"حم السجده" اعطی بکل حرف منها عشر حسنات: "هر کس که"حم سجده"را بخواند خداوند به تعداد هر حرفی از آن ده حسنه به او عطا می کند" 1. در حدیث دیگری از امام صادق ع آمده است: من قرا"حم السجده" کانت له نورا یوم القیامه مد بصره، و سرورا، و عاش فی هذه الدنیا مغبوطا محمودا: "کسی که"حم سجده"را تلاوت کند این سوره در قیامت نوری در برابر او می شود تا آنجا که چشمش کار می کند، و مایه سرور و خوشحالی او خواهد بود، و در این دنیا نیز مقامی شایسته پیدا می کند که مایه غبطه دیگران می شود" 2. در حدیث دیگری از"بیهقی"نقل شده که"خلیل بن مره"می گوید: پیامبر ص هیچ شب به خواب نمی رفت مگر اینکه سوره"تبارک"و"حم سجده" را می خواند 3. مسلم است آیات بیدار کننده این سوره با آن همه مواعظ روشنی بخش، و آن معارف غنی و پرمایه، در صورتی که با تلاوت جذب روح انسان گردد، و راهنمای زندگی او شود، نوری برای قیامت، و وسیله مؤثری برای پیروزی او در این جهان خواهد بود، چرا که تلاوت مقدمه فکر است، و فکر مقدمه عمل. نامگذاری این سوره به"فصلت"از آیه سوم آن گرفته شده، و به"حم سجده" از این جهت است که با"حم"آغاز می شود و آیه 37 آن آیه سجده است. ***

ص: 204

این سوره به حکم اینکه از سوره های مکی است ویژگیهای سوره های مکی را که تاکید بر معارف اسلامی و مسائل اعتقادی و انذار و بشارت است در بردارد، و در عین حال مسائلی در آن مطرح است که در سوره های دیگر قرآن مطرح نشده، و از مختصات این سوره است.

رویهمرفته محتوای این سوره را می توان در چند بخش خلاصه کرد:

1-توجه به قرآن و بحثهای فراوانی پیرامون آن که در آیات مختلف این سوره آمده است، و از جمله بقاء حاکمیت قرآن و تسلط منطقی آن در تمام ادوار و اعصار که در آیه 41 و 42 این سوره به آن اشاره شده است، و صریحا می گوید:

"این کتابی است شکست ناپذیر که باطل هرگز بر آن غلبه نخواهد کرد"و در عین حال دلیلی است بر عدم تحریف قرآن در طول تاریخ، و همچنین موضعگیریهای سرسختانه دشمنان در مقابل این کتاب آسمانی تا آنجا که مردم را از شنیدن آیات قرآن نهی می کردند.

2-توجه به آفرینش آسمان و زمین، مخصوصا آغاز آفرینش جهان از ماده گازی شکل (دخان) و مراحل پیدایش کره زمین و کوه ها و گیاهان و حیوانات.

3-اشاراتی به سرگذشت اقوام مغرور و سرکش پیشین، از جمله قوم عاد و ثمود، و سرنوشت دردناک آنها و اشاره کوتاهی به داستان موسی ع.

4-انذار و تهدید مشرکان و کافران مخصوصا با ذکر آیات تکان دهنده ای در باره قیامت و گواهی اعضای بدن حتی پوست تن انسان، و توبیخ شدید پروردگار نسبت به آنها به هنگامی که در برابر عذاب الهی قرار می گیرند.

5-پاره ای از دلائل رستاخیز و قیامت و خصوصیات و ویژگیهای آن.

ص: 


  -[[nemoone:فصلت:آیات_1_تا_5|آیات 1 تا 5]]
  -[[nemoone:فصلت:آیات_6_تا_8|آیات 6 تا 8]]
  -[[nemoone:فصلت:آیات_9_تا_12|آیات 9 تا 12]]
  -[[nemoone:فصلت:آیات_13_تا_16|آیات 13 تا 16]]
  -[[nemoone:فصلت:آیات_17_تا_18|آیات 17 تا 18]]
  -[[nemoone:فصلت:آیات_19_تا_23|آیات 19 تا 23]]
  -[[nemoone:فصلت:آیات_24_تا_25|آیات 24 تا 25]]
  -[[nemoone:فصلت:آیات_26_تا_29|آیات 26 تا 29]]
  -[[nemoone:فصلت:آیات_30_تا_32|آیات 30 تا 32]]
  -[[nemoone:فصلت:آیات_33_تا_36|آیات 33 تا 36]]
  -[[nemoone:فصلت:آیات_37_تا_39|آیات 37 تا 39]]
  -[[nemoone:فصلت:آیات_40_تا_42|آیات 40 تا 42]]
  -[[nemoone:فصلت:آیات_43_تا_46|آیات 43 تا 46]]
  -[[nemoone:فصلت:آیات_47_تا_48|آیات 47 تا 48]]
  -[[nemoone:فصلت:آیات_49_تا_52|آیات 49 تا 52]]
  -[[nemoone:فصلت:آیات_53_تا_54|آیات 53 تا 54]]